Türkiye'de cari açığın belirleyicileri

Küreselleşme ile ulusal ekonomilerde karar alma mekanizmaları gittikçe zorlaşmakta ve diğer ülke karar mekanizmaları ile ortak hareket etme zorunluluk haline gelmektedir. Bu zorunlu ilişkiler içerisinde cari dengesizlikler en çok tartışılan konulardan biri olarak ön plana çıkmaktadır. Türkiye'de geçtiğimiz yıllarda tartışma konusu olan en önemli ekonomik sorunlardan biri, artan oranlarda yükseliş gösteren cari açıkdır. Cari dengenin bir ekonominin performansını belirlediği ve cari açığın krizleri tetikleyen unsurlardan biri olduğu düşünüldüğünde, Türkiye'de cari açığı kontrol edebilmek ve azaltabilmek için açığı belirleyen faktörlerin belirlenmesi önem arz etmektedir. Bu çalışma Türkiye'de cari açığı belirleyen faktörleri, Türkiye ekonomisinin tarihsel gelişimi ve içinde bulunduğu küresel koşulları dikkate alarak oluşturulan hipotezler doğrultusunda incelemektedir. Çalışmanın dayandırıldığı hipotezler iki başlıkta özetlenmektedir. Birincisi Türkiye'de sanayi üretiminin yapısı ve ithalat bağımlılığı cari açığın oluşmasında ve kronik hale gelmesinde büyük pay ve öneme sahiptir. Bir diğeri ise, özellikle 2000 yılı sonrası küresel ekonomide meydana gelen değişim ve sermaye hareketlerinin gelişmekte olan ülkelerde yoğunlaşması nedeniyle ortaya çıkan iç talep artışı ve üretimde ticarete konu olmayan kesimde yoğunlaşma Türkiye'de cari açık artışında önemli role sahiptir. Çalışmada Türkiye'de cari açığın belirleyicileri 1999:Q1-2019:Q2 dönemi üç aylık veriler ile Vektör Otoregresif Model (VAR) analizi ile inceleme konusu yapılmıştır. Bu çerçevede granger nedensellik analizi, etki tepki fonksiyonu ve varyans ayrıştırması analizleri yapılarak sonuçlar ortaya koyulmuştur. Çalışmanın sonuçlarına göre, Türkiye'de büyüme için gerekli kaynak gereksinimi cari açığın artmasına ve sürekli hale gelmesine neden olmaktadır. Teknoloji ithalatına dayalı sanayi yatırımları başta olmak üzere artan gelir ile birlikte talep artışı ve talep niteliğindeki değişimler cari açığın kaynağını oluşturmaktadır.