Türkiye'de çocuk edebiyatı eserlerinde mizahın işlevleri

Çocuk edebiyatı eserlerinin ana amaçlarının başında, sağlam bir dil becerisi ve bilinci kazandırarak çocukların dünyaya umutla ve gerçekçi bir gözle bakabilmelerini sağlamak, onlara insancıl değerleri çeşitli yollarla öğretmek gelmektedir. Sürekli değişen ve gelişen bir dünyada büyüyen çocuklar, bu değişim ve gelişimi onları çevreleyen medya araçlarıyla tecrübe edinmektedirler. Çocukların içinde yaşadıkları bu karmaşık dünyayı anlamlandırmada onlara yardımcı olmanın en doğru yolu onların çocuk edebiyatı eserleri ile tanışmalarını sağlamaktır. Bu çalışma Türkiye'de yayınlanan edebi ve popüler çocuk edebiyatı eserlerinde bulunan mizah unsurlarını, yapısını, kurgusunu, işlevlerini, hangi bağlamlarda kullanıldığını incelemek; ortaokul (5., 6., 7. ve 8. sınıf) dönemi çocuklarının mizah gelişimi ile birlikte eğitim-öğretim faaliyetlerine olan katkısını araştırmayı amaçlamaktadır. Mizahın eğitim-öğretim hayatına ve özellikle Türkçe öğretimine olan katkısını ortaya koymayı hedeflemektedir. Bu araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden literatür tarama kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu çocuk edebiyatı alanında eserler vermiş yazarların eserleri oluşturmaktadır. Araştırma örneklemini oluşturan birincil kaynaklar, amaçlı örneklem yöntemi ile tespit edilmiştir. Bu kapsamda 28 yazar ve 50 eser araştırma örneklemi olarak kullanılmıştır. Verilerin toplanması sürecinde nitel araştırma yöntemlerinden literatür tarama kullanılmıştır. Çocukların okuma kültürü ediniminde en büyük etmen onların eğleneceği, komik ve güldüren kitaplarla buluşmasıdır. Burada en önemli husus mizah unsurudur. Bu doğrultuda araştırmanın problemleri sorgulanmış, belirlenen çocuk edebiyatı eserleri tek tek incelenmiş, mizah ögeleri tespit edilmiş ve bu ögelerin işlevleri saptanmıştır. Mizah içeren anlatımlar belirlenmiştir. Mizah unsuru içeren çocuk edebiyatı eserlerinin; etkin okuma eylemi sergileme, estetik zevk ve anlayışı edinme, sözcük dağarcığını geliştirme, kültürel değerleri öğrenip özümseme gibi işlevleri olduğu tespit edilmiştir. Sonuç olarak görülmüştür ki çocuk kitapları, çocuğa okuma sevgisi ve alışkanlığı kazandırma, kendini yazı ile ifade edebilme, etkili iletişim kurma ve kendi benliğini oluşturma gibi çok geniş bir etki alanına sahiptir. Anahtar Sözcükler: Mizah, Mizahın işlevi, Çocuk edebiyatı, Okuma kültürü