New inclinations in the museumification process of private museums in Turkey after 2010

"Türkiye'de Özel Sanat Koleksiyonlarının Müzeleşme Sürecinde 2010 Yılı Sonrası Yeni Oluşumlar" başlıklı yüksek lisans tez çalışması, koleksiyon olgusu üzerinden, batı dünyasıyla karşılaştırmalı olarak, Türkiye'deki sanat koleksiyonerliğinin gelişimini, 2000'li yıllarda bu sanat koleksiyonlarının özel müzelere dönüşümünü ve 2010 yılı sonrasında özel müzelerin yer seçimlerinde görülen yeni oluşumları kapsamaktadır. Tarih öncesi çağlardan beri var olma ve sahip olma dürtüsüyle toplayan, biriktiren ve bu birikimleriyle koleksiyonlar oluşturan insanoğlu, yüzyıllar içerisinde bunu bir bilinç ve tutarlılıkla harmanladığı vakit koleksiyoner olmuş; rasyonel bir örgütlenme ve kurumsallaşma ile seküler hale dönüştürdüğü vakit ise müzeler kurmuştur. Ticaretle zenginleşen Avrupa'da 15. yüzyılda Rönesans itibariyle gelişen bir koleksiyonerlikten, 17. yüzyılda halka açılan koleksiyonlardan ve 18. yüzyıldan itibaren başlayan modern müzeleşme sürecinden söz edilebilirken ve batıda koleksiyonerlik olgusunun köklerinde burjuvazi var iken; Rönesans'ı yaşamayan, padişah ve ailesi dışında asilzade sayılacak bir sınıfı olmayan ve üst tabaka adledilen kesimin de hiçbir zaman batıdaki kadar ayrıcalıklı ve baskın olamadığı, ekonomik ve toplumsal çöküşler geçiren Osmanlı İmparatorluğu'nda, saray hazineleri, toplanma sistemi ve mantığı bakımından Avrupa'yla benzerlik göstermiş olsa dahi, koleksiyoner bir kitlenin gelişimi gecikmeli olmuş, müzeleşme de yaklaşık iki yüzyıl geriden takip ederek 19. yüzyıl sonrasına kalmıştır. Sanat koleksiyonerliğinin temellerini sanatın özerkleşerek bir 'değer' olarak pazarını yaratması oluşturduğu için, sanat koleksiyonerliği ile sanat piyasası birbiriyle eşgüdümlü ilerlemektedir. Atatürk'ün kurucusu olduğu Cumhuriyet Türkiye'sinde, erken dönemde milli kültür politikaları çerçevesinde sanatın hâmisi devlet olmuş iken; 1980 sonrası başlayan liberal ekonomi politikalarıyla sanat, devletten özel sermayeye tasnif edilmiş, sanat yapıtının ve koleksiyonerliğin yükseldiği bir dönemin kapıları aralanmıştır. 1990'lı yıllarla başlayan küreselleşme politikalarıyla dünyaya entegre olmaya çalışan, özel sermayenin egemenliğindeki Türk sanat piyasasında, 2000'li yıllar, sayıları hayli artmış olan sanat koleksiyonerlerinin İstanbul'da açtıkları özel müzeler vasıtasıyla görünür hale geldikleri çok dinamik bir dönemi içermektedir. Bu dönemde kültür sanat faaliyetlerinde başlayan merkez dışı, periferi oluşumlarını, 2010 yılı itibariyle, doğdukları topraklara koleksiyonerlik hikâyelerini taşımak isteyen, ülkelerinde merkez dışında bir var oluşu da göstermeyi hayal eden sanat koleksiyonerlerinin Anadolu'da kurdukları özel müzeler takip etmiştir. Çalışma kapsamında; koleksiyonerliğin köklerinden başlayarak, Avrupa'dan Amerika'ya batı dünyasındaki sanat koleksiyonlarının müzelere tahavvülüne uzanan ve oradan Osmanlı'yı da kapsayarak Türkiye'deki siyasi, iktisadi ve toplumsal zemin üzerinden, sanat piyasası ve koleksiyonerliğin gelişimini ve nihayetinde bu özel koleksiyonların müzeleşmesini içeren yaklaşık iki bin beş yüz yıllık bir yolculuğa çıkılmakla kalmayıp; 2010 yılı sonrasında Anadolu'da kurularak, kentle bağ kuran, kentle bölgeyi çekim merkezi haline getiren, yenileri için ilham kaynağı olan ve sanat tarihi içerisinde kendilerine yer açan özel müzelere de dikkat çekilerek, bundan sonraki çalışmalara katkı sağlamak amaçlanmıştır. Anahtar kelimeler: Koleksiyon, Koleksiyonerlik, Sanat Piyasası, Özel Müzeler