Türkiye'deki Vipera anatolica anatolica ve Vipera anatolica senliki alttürlerine ait yılanların zehirlerinin sitotoksik, anti-anjiyojenik ve apoptotik etkilerinin araştırılması

Yılan zehirleri, çeşitli biyokimyasal aktivitelere sahip biyoaktif proteinler ve peptitlerin karışımlarıdır. Ülkemizde yaygın olarak bulunan zehirli yılanlar Viperidae familyası üyeleridir. Bu familyaya ait bazı türlerin zehir proteinlerinin elektroforetik yöntemlerle protein içerikleri araştırılmıştır ancak etki mekanizmalarına dair detaylı araştırmalar yapılmamıştır. Yılan zehirleri içerdikleri toksinlerin güçlü biyolojik aktivitesi nedeniyle potansiyel olarak değerli terapötik bileşiklerin kaynağını temsil etmektedirler. Bu tez çalışması ile ülkemizde zehirli yılanların oluşturduğu Viperidae familyası üyelerinden Vipera anatolica türüne ait Vipera anatolica anatolica (VAA) ve Vipera anatolica senliki (VAS) alttürlerinden elde edilen zehirlerin sitotoksik, anti-anjiyojenik ve apoptotik etkilerinin araştırılması amaçlanmıştır. VAA ve VAS türlerine ait zehirler Antalya ili ve çevresinde arazi koşullarında toplanmış ve +4℃'de Eppendorf tüplerinde laboratuvar ortamında liyofilize edildi. Protein konsantrasyonu tayini Bradford yöntemiyle yapıldı. Sitotoksik etkiyi belirlemek için MTT yöntemi kullanıldı. Hücrelerin %50'sini öldüren konsantrasyon (IC50) değerleri, CalcuSyn programı kullanılarak hesaplandı. Apoptotik hücreler, Annexin V Apoptoz Tespit Kiti kullanılarak akış sitometrisinde belirlendi. Anti-anjiyogenik etkiyi araştırmak için hücre migrasyon miktarını tespit eden yara tamiri yöntemi kullanıldı. VAA ve VAS zehirlerinin protein miktarları sırasıyla 124.6±0.4 mg/mL ve 141.8±1.2 mg/mL olarak belirlendi. Her iki yılan zehrinin de hem kanser hücrelerinde hem de tümörijenik olmayan hücrelerde konsantrasyona ve zamana bağlı olarak sitotoksik etki gösterdiği belirlendi (p<0.05). VAA zehrinin PC-3, MCF-7, H69 ve HEK-293 hücrelerindeki IC50 değerleri sırasıyla 4.0 ± 0.8, 4.1 ± 1.2, 6.3 ± 0.6 ve 6.0 ± 1.1 olarak belirlendi. VAS zehrinin PC-3, MCF-7, H69 ve HEK-293 hücrelerindeki IC50 değerleri ise sırasıyla 5.8 ± 0.2, 5.2 ± 0.7, 6.2 ± 1.0 ve 8.1 ± 1.2 olarak belirlendi. VAA ve VAS zehirleri test edilen tüm kanser hücrelerinde 48. saatte kuvvetli apoptotik etki gösterdi (p<0.05). VAA zehrinin IC50 değeri ile 48 saat muamele edilen PC-3 hücrelerinde %22.7 erken apoptotik, %17.9 geç apoptotik hücre, MCF-7 hücrelerinde %50.6 erken apoptotik, %33.1 geç apoptotik hücre, H69 hücrelerinde %25.7 erken apoptotik, %66.2 geç apoptotik hücre oranı belirlendi. VAS zehrinin IC50 değeri ile 48 saat muamele edilen PC-3 hücrelerinde ise %8.0 erken apoptotik, %20.9 geç apoptotik hücre, MCF-7 hücrelerinde %40.8 erken apoptotik, %19.5 geç apoptotik hücre, H69 hücrelerinde %25.7 erken apoptotik, %66.2 geç apoptotik hücre oranı belirlendi (p<0.05). Yara tamiri sonuçları VAA ve VAS zehirlerinin 48. saatte kanser hücrelerinin migrasyonunu engellediğini ortaya koydu. Bu tez çalışması ile VAA ve VAS'tan elde edilen zehirlerin sitotoksik etkilerinin olduğu ve sitotoksik etkilerinin apoptotik hücre ölümünü indüklediği, bunun yanı sıra potansiyel anti-anjiyojenik etkileri olduğu ilk kez gösterilmiştir. Yılan zehirlerinden elde edilecek ön verilerin yeni farmasötik peptitlerin ortaya koyulmasına ve kanser veya diğer hastalıklar için daha etkili tedavi yöntemlerinin ortaya çıkarılmasına olanak sağlayabileceği öngörülmektedir. Mevcut tez çalışması ile VAA ve VAS zehirlerinin anti-kanser etkilere sahip olduğu gösterilmiş olup, bu etkilerin in vivo yöntemlerle doğrulanmasına ihtiyaç vardır.