Türkiye'de devlet borçlanmasında bazı makroekonomik göstergelerin etkileri: 2002-2017 dönemi için dinamik bir analiz

Devlet borçlanması gerek bütçe açıkları nedeniyle gerekse bir maliye politikası aracı olarak ekonominin içinde bulunduğu konjonktüre uygun olarak kullanılabilmektedir. Literatürde kamu borçlanması alanında çok sayıda çalışma bulunmaktadır. Bu çalışmalarda büyük ölçüde, toplam borç stoku ve büyüme veya iç ve dış borçlanma ile ekonomik büyüme arasındaki ilişkiler ayrı ayrı incelenmiştir. Bu çalışmada ise, literatüre katkı sağlamak amacıyla, devlet borçlanmasının sadece toplam stok değeri için değil aynı zamanda iç ve dış borç stoku değerleri de bağımlı değişken olarak üç ayrı modelde incelenmiştir. Uygulama dönemi, 2002-2017 yıllarını kapsamaktadır. Uygulama yöntemi olarak ARDL ve ECM analizleri kullanılmıştır. Uygulama aşamasında; toplam kamu borçlanması stok değeri, toplam kamu iç borç stok değeri, toplam kamu dış borç stok değeri bağımlı değişken olarak kullanılmış ve her biri üzerinde cari denge, bütçe dengesi, sabit sermaye yatırım harcamaları, istihdam, yurtiçi ve yurtdışı faiz oranının kısa ve uzun dönem etkileri analiz edilmiştir. Analiz sonuçları, uzun dönemde kamu borçlanmasının özellikle cari açık artışına bağlı olarak gerçekleştiğini ortaya koymuştur. Türk Lirasının değerlenmesi de kamu borçlanması üzerinde arttırıcı etki yaratmaktadır. Bunun nedeni olarak net ihracatın azalması ve bu azalmanın kamu borçlanmasını arttırıcı etkide bulunması olduğu düşünülmektedir. Çalışmanın uygulama dönemi olan 2002-2017 döneminde denk bütçe politikasının yürütülmüş olması kamu borçlarını azaltıcı etkide bulunduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bu sonuç, bütçe dengesi ile kamu borçlanması arasındaki pozitif yönlü ilişkiden anlaşılmaktadır. Sabit sermaye yatırımları ile iç borç stoku arasında ise pozitif yönlü ilişki belirlenmiştir. Yani sabit sermaye yatırımlarının artması, iç borçlanmayı artırmaktadır. İstihdam oranındaki artış dış borçlanma üzerinde etkili olmaktadır. Yurtiçi faiz oranı ile iç borç stoku arasında, yurtdışı faiz oranı ile ise dış borç stoku arasında negatif yönlü bir ilişki belirlenmiştir. Bu durum yurtiçi ve yurtdışı faiz oranlarının kamu borçlanması üzerinde etkili olduğunu ortaya koymaktadır. Ayrıca, her üç model için Hata Düzeltme Mekanizmasının işlediği sonucuna ulaşılmıştır.