Macroeconomic factors
96 theses under this subject heading
Uluslararası sağlık turizm gelirlerinin makro ekonomik belirleyicileri: Türkiye örneği
Bu çalışmada Türkiye ekonomisi için uluslararası sağlık turizm gelirinin makro ekonomik belirleyicileri analiz edilmiştir. Markov Rejim Değişim modeli üzerinden uluslararası sağlık turizm gelirine ilişkin iki farklı rejimin tanımlandığı çalışmada, açıklayıcı değişkenlerin eğilimlerinin değiştiği tespit edilmiştir. Buna göre yüksek rejimin hakim olduğu dönemde, bağımsız değişkenlerin katsayıları beklentiler doğrultusundadır. Daha açık bir ifadeyle yüksek uluslararası sağlık turizm geliri rejiminin geçerli olduğu dönemlerde, en önemli makro ekonomik değişkenlerin ulusal paranın değeri ve nispi fiyat seviyesi olduğu tespit edilmiştir.
Egemen kredi notu ne kadar önemli: Türkiye örneği
Uluslararası derecelendirme kuruluşlarının tarihi Amerika demir yolları tahvillerine kadar dayanmaktadır. Demiryolları tahvilleri ile ilgili yatırımcılara bilgi vermeyi amaçlayan kuruluşlar yüzyılı aşkın süredir aynı amaçla varlıklarını sürdürmektedirler. Günümüzde ülkelere ve özel sektörlere verdikleri derecelendirme notları ile uluslararası sermaye akışına yön vermektedirler. Kuruluşların 2008 Küresel Krizinde iflas eden şirketlere iflastan hemen önce verdikleri yüksek derecelendirme notlarından dolayı literatürde ciddi eleştirilere maruz kalmışlardır. Bu çalışmada uluslararası alanda kabul görmüş ve eleştirilerin merkezinde yer alan üç büyük derecelendirme kuruluşuna: Moody's, S&P ve Fitch'e odaklanılmıştır. Kuruluşların derecelendirme metodolojileri ayrıntılı olarak incelenmiştir. Böylece değerlendirme kriterlerinde dikkat ettikleri faktörlerden -1992'den kesintisiz olarak devam etmesi şartıyla- Türkiye için temel makroekonomik göstergeler seçilmiştir. Çalışmanın uygulama bölümünde, kuruluşların Türkiye'ye verdikleri egemen değerlendirme notları ile seçilen temel makro göstergelerin etkileşimlerinin olup olmadığı araştırılmıştır. 1992-2021 dönemlerinde Türkiye'ye verilen derecelendirme notları ile büyüme, enflasyon, borçlanma ve kur arasındaki ilişki VAR modeli ile analiz edilmiştir. VAR analizi sonucunda etki-tepki ve varyans ayrıştırma analizleri yapılmış olup çalışmanın ülke derecelendirme notları ile ilgili genel bulgusu; Türkiye'nin makroekonomik göstergelerinin kredi notlarından etkilenmediği ancak derecelendirme notlarının başlıca büyüme, enflasyon ve kurdan etkilendiği sonucuna ulaşılmıştır.
Makroekonomik faktörlerin sermaye yapısı üzerindeki etkisi: Sektörel bir inceleme
Sermaye yapısı, sermaye maliyeti, bütçelemesi ve firmaların piyasa değeri üzerinde etkili olduğundan, finans literatürü açısından önemli bir kavramdır. Bu nedenle firma sahip veya sahipleri servetlerini üst düzeye çıkaracak optimal sermaye yapısını belirlemek isterler. Firmaların sermaye yapısı kararlarını firma ve ülke düzeyindeki faktörler etkilemektedir. Firmaların faaliyetleri sonucu elde ettiği ve firma tarafından kontrol edilebilen değişkenler firma düzeyindeki faktörler olarak ifade edilebilir. Firma tarafından kontrol edilemeyen mevcut ekonomik duruma göre belirlenen enflasyon, döviz kuru, faiz oranı, gayri safi yurt içi hasıla (GSYH) büyüme oranı gibi makroekonomik faktörler ise sermaye yapısını etkileyen ülke düzeyindeki faktörlerdir. Bu çalışmada temel makroekonomik faktörlerin sermaye yapısına etkileri araştırılmak istenildiğinden, 2011-2020 yıllarına ilişkin enflasyon, faiz, GSYH büyüme oranı ve döviz kuru ile sektörlerin finansal kaldıraç oranı kullanılarak basit doğrusal regresyon analizi yapılmıştır. Analizde kullanılan bağımlı değişken finansal kaldıraç (borç/varlık) oranıdır. Bağımsız değişkenler ise enflasyon, faiz, GSYH büyüme oranı ve döviz kurudur. Yapılan regresyon analizi sonucunda; GSYH büyüme oranı ile döviz kurunun genel olarak sektörlerin sermaye yapısı üzerinde istatistiki olarak anlamlı etkisi bulunmaktadır. Faiz oranı ile enflasyon oranının ise belirli sektörler açısından pozitif yönde anlamlı etkisi olduğu görülmüştür. Bulunan sonuçlar dengeleme teorisi ile paralellik göstermektedir.
Firmaya özgü ve makro ekonomik faktörlerin firmaların sermaye yapısı kararlarına etkileri: BIST'de bir uygulama
Firma yöneticileri ile pay sahipleri, firmaların sermaye yapılarını oluştururken belli stratejiler izlemekte ve kararlar almaktadırlar. İzlenilen bu stratejilerin temelinde firmanın risklilik seviyesini artırmadan firmanın değerini artıracak borç/özsermaye karmasının belirlenmesi yatmaktadır. Sermaye yapısını etkileyen faktörlerin belirlenmeye çalışıldığı sermaye yapısı literatüründeki önceki çalışmalar, ağırlıklı olarak firmaya özgü faktörler üzerinde durmuşlar ve ilgili teorileri de bu faktörler üzerine inşa etmişlerdir. Bu çalışmada sermaye yapısı üzerindeki firmaya özgü faktörlerin yanı sıra makroekonomik faktörlerin de etkisi incelenmiştir. Tez çalışmasında öncelikle sermaye yapısı yaklaşımları açıklanmış ve daha sonrasında da Türkiye'de ve Dünya'da yapılan çalışmalar incelenmiştir. Çalışma kapsamında Borsa İstanbul'da faaliyet gösteren BIST Teknoloji, BIST Sınai ve BIST Hizmetler endekslerine kayıtlı firmaların finansal tablo verilerine ulaşılmış ve bu veriler, belirlenen bağımlı, bağımsız ve makro ölçekli değişkenlerle önce Statik Panel Veri daha sonra ise Dinamik Panel Veri yöntemleri kullanılarak analiz edilmiştir. Elde edilen bulgulara göre, Türkiye'deki halka açık firmaların sermaye yapıları, firmanın varlık yapısı, kârlılığı, büyüklüğü, risklilik düzeyi, vergi ödeme düzeyi, borç dışı vergi kalkanı, büyüme olanakları, likiditesi, piyasa faiz oranları, bankacılık sektörünün gelişmişlik düzeyi ve küresel finansal kriz gibi faktörlerden etkilenmektedir. Bu faktörlerin istatistiksel olarak anlamlı işaretleri, sermaye yapısı teorilerinin beklentileri ile kıyaslandığında Türkiye'de halka açık olarak faaliyet gösteren firmaların sermaye yapısı davranışlarında ağırlıklı olarak Finansman Hiyerarşisi Yaklaşımı'nı benimsedikleri bulgusuna ulaşılmıştır. Bu bulgular önceki birçok çalışmayla tutarlıdır.
Makroekonomik faktörler ile BİST turizm endeksi hisse senedi getirileri arasındaki ilişki üzerine bir araştırma
Küreselleşmeninde etkisiyle gelişen ve etkileşim içerisine giren ülke ekonomileri ve sermaye piyasaları aynı zamanda makroekonomik faktörlere karşıda son derece duyarlı hale gelmiştir. Hal böyle iken makroekonomik faktörlerin ülkeler bünyesinde yaratmış olduğu etkilerin nedeninin ve boyutunun belirlenmesi önemli bir konu olmuştur. Yapılan bu tez çalışmasının amacı, makroekonomik faktörler ile Borsa İstanbul Turizm Endeksi hisse senedi getirileri arasındaki ilişkinin incelenmesidir. Bu kapsamda verilerine eksiksiz olarak ulaşılabilen 2006M1 ve 2018M12 dönemleri arası, aylık veriler yardımıyla ampirik olarak ele alınmıştır. Çalışmada BİST Turizm Endeksi hisse senedi getirileri baz alınarak, literatürde hisse senedi getirileriyle ilişkisi olduğu ortaya konulmuş olan altı makroekonomik faktör belirlenmiştir. Analizlerin yapılabilmesi için ilk olarak aylık zaman serileri arasında durağanlık ve bütünleşme derecelerinin saptanması amacıyla Birim Kök Testleri uygulanarak durağanlık ve bütünleşme dereceleri saptanmıştır. Birim kök testlerinden sonra her bir değişkende ortaya çıkan bir şokun hem kendisinin hem de sistemde yer alan diğer değişkenler üzerindeki sonunuçlarını görmek amacıyla etki-tepki fonksiyonları uygulanarak değişkenlerin arasındaki karşılıklı etkileşimler tespit edilmiştir. Etki-Tepki Analizi sonucunda değişkenlerin kendilerinde ve diğer değişkenlerde meydana gelen değişimlerin kaynağını tespit etmek amacıyla Varyans Ayrıştırma Analizleri yapılarak değişim kaynakları oransal olarak tespit edilmiştir. Çalışmada son olarak makroekonomik faktörler ile BİST Turizm Endeksi hisse senedi getirileri arasındaki nedensellik ilişkinin ortaya koyulması amacıyla turizm endeksi hisse senedi getirileri baz alınarak belirlenen makroekonomik faktörlerinde içinde dahil edildiği VAR (k+dmax) prosedürlü ikili modeller oluşturulmuştur. Oluşturulan modeller Toda-Yamamoto Nedensellik Analizi yöntemi ile analize tabi tutularak değişkenler arasındaki nedensellik ilişkileri tespit edilmiştir. Literatürde hisse senedi getirileri ile makroekonomik faktörler arasındaki ilişki üzerine pek çok çalışma vardır ancak bu çalışmada diğerlerinden farklı olarak turizm hisse senedi getirilerini ele alan sınırlı sayıda çalışmalardan birisi olarak literatüre önemli katkılarda bulunacağı düşülmektedir.
Makroekonomik belirsizliğin firma kârlılığı üzerine etkisi: Borsa İstanbul taş ve toprağa dayalı sanayi örneği
1980'li yıllardan itibaren hız kazanan küreselleşme ve finansal serbestleşme sonucu tüm dünya genelinde reel ve finansal piyasalar arası bütünleşme artmış, finansal krizlerin sıklığı ve şiddeti geçmişe oranla göreceli olarak yükselmiştir. Ayrıca ülke ekonomileri yurtdışında meydana gelen ekonomik ve sosyal değişimlere karşı daha duyarlı hale gelmiştir. Bu durumun sonucunda, yurtiçi ve küresel makroekonomik istikrarın sağlanması ve sürdürülmesi güçleşerek, makroekonomik belirsizlik faktörü firmaların karar verme süreçlerinde önemli bir değişken haline gelmiştir. Bu çalışmada; Borsa İstanbul Taş ve Toprağa Dayalı Sanayi sektörü örnekleminde 2003-2016 yılları arasında çeyreklik veriler kullanılarak, makroekonomik belirsizliğin firmaların aktif ve faaliyet kârlılıkları üzerindeki etkisi panel regresyon analizi ile analiz edilmiştir. Çalışma sonucunda döviz kuru, faiz oranı ve büyüme oranındaki belirsizliğin hem aktif kârlılığı hem de faaliyet kârlılığını negatif yönde etkilediği belirlenmiştir. Ayrıca kaldıraç oranının firma kârlılığını negatif, cari oranın ise firma kârlılığını pozitif etkilediği tespit edilmiştir.
BIST Banka Endeksi belirleyicilerinin Fourier yaklaşımı ile ekonometrik analizi
Borsa İstanbul'da işlem gören BIST Banka Endeksi'nin gelişimini ve performansını ortaya çıkarmayı hedefleyen bu çalışmada, endeksin belirleyicilerini fourier yaklaşımıyla geliştirilmiş ekonometrik yöntemler kullanarak inceleme amaçlanmaktadır. Teorik çerçeve kısmında, bankacılık sektörünün finansal piyasalardaki rolü ele alınmış, endeksi etkileyebilecek finansal değişkenler incelenmiştir. Değişkenler belirlenirken Akaike Bilgi Kriteri (AIC) en düşük olan model ele alınarak, tahvil faiz oranı, kredi risk primi (CDS), döviz kuru (USD/TRY), sanayi üretim endeksi (SUE) ve BIST100 endeksi değişkenleri kullanılarak analiz edilmiştir. Zaman serisi analizi kapsamında geleneksel yaklaşımlara fourier terimleri dahil edilerek Fourier ADF birim kök testi, Fourier ARDL eşbütünleşme testi ve Fourier Toda-Yamamoto nedensellik testleri uygulanmıştır. Fourier yaklaşımları, finansal, politik, jeopolitik vs. şoklar sonrasında göstergelerde yaşanan yapısal kırılmaları dikkate alarak daha güçlü ve güvenilir sonuçlar vermesi bakımından tercih edilmiştir. Özellikle Türkiye ekonomisinde 2015-2024 dönemleri arasında çok sayıda şok yaşanmış ve bu da finansal göstergelerde yapısal kırılmaların gerçekleşmesine yol açmıştır. Geleneksel zaman serisi yöntemleri, bu tür yapısal kırılmaları dikkate alamadığı için sağlıklı ve güvenilir sonuçlar üretmekte yetersiz kalabilmektedir. Bu nedenle, fourier terimleri ile geliştirilen nedensellik ve eşbütünleşme testleri tercih edilmiş, böylece serilerde ortaya çıkan doğrusal olmayan dinamikler ve yapısal kırılmalar dikkate alınarak modelleme oluşturulmuştur. Dönem boyunca yaşanan yüksek volatilite sonucundaki yapısal kırılmaları yakalayabilme kapasitesi sayesinde, BIST Banka Endeksi ile finansal göstergeler arasındaki ilişkilerin hem yönünü hem de düzeyini daha tutarlı bir biçimde ortaya koymuştur. Fourier ARDL eşbütünleşme testinde, Akaike Bilgi Kriteri (AIC) esas alınarak 2500 model arasından -369.379 seviyesiyle en düşük değere sahip olan model kullanılmıştır. Eşbütünleşme testi sonucunda, BIST Banka Endeksi ile CDS, tahvil faiz oranı, döviz kuru (USD/TRY) , BIST100 endeksi ve sanayi üretim endeksi değişkenleri arasında uzun dönemli ilişki tespit edilmiştir. Analiz sonucunda, fourier bileşenlerinden sadece sin2.L0'ın %5 düzeyinde anlamlı çıkması, analiz edilen dönemde BIST Banka Endeksi serisinin zaman içinde yalnızca ekonomik göstergelere değil, aynı zamanda düşük frekanslı yapısal dalgalanmalara da maruz kaldığını göstermektedir. Diğer fourier bileşeninde (cos(2πt/51)) hem mevcut dönemde hem de bir dönem gecikmeli halinde anlamlı bir ilişki tespit edilememiştir. Bu durumda, dalga biçimindeki değişimin karakteristik yapısının asimetrik ya da tek yönlü olduğunu ve banka endeksinde düzenli aralıklarla tekrar eden, ancak simetrik olmayan şokların bulunduğunu ifade etmektedir. Çalışmada, Fourier Toda Yamamoto nedensellik testine göre, BIST Banka Endeksi'nin belirleyicilerinden CDS ve USD/TRY değişkenlerinden BIST Banka Endeksine doğru tek yönlü nedensellik, BIST Banka Endeksinden de tahvil faiz oranına doğru tek yönlü nedensellik ilişkisinin varlığı ortaya konulmuştur. Elde edilen ampirik sonuçlara bakılarak, Türkiye'de finansal piyasa dinamiklerinin kırılgan yapıya ve bankacılık sektörünün finansal şoklara karşı duyarlılığa sahip olduğunu ortaya koymaktadır.
Makroekonomik ve bankaya özgü faktörlerin ticari bankalarda kredi riski üzerindeki etkisi - Türkiye örneği
Bankacılık sistemi, bir ülkenin finansal sisteminde çok önemli görevler üstlenmekle birlikte finansal istikrarı da etkileyebilmektedir. Sektördeki bankaların birbirine ve büyük bankaların da tüm ekonomiye bağlı olduğu küreselleşmiş bir dünyada, riskler bireysel bankaları, ulusal ve uluslararası finansal sistemleri tehdit etmektedir. Değişen ekonomik ortamın ve bankaların kendilerine has özelliklerinin, bankaların risklerini ve faaliyet sonuçlarını etkilediği düşünülmektedir. Kredi riski veya kredi temerrüt riski bankaların en çok maruz kaldığı risklerden biri olmakla beraber birçok araştırmacı kredi riskinin banka krizlerini tetiklediğini savunmaktadır. Kredi riskinin belirleyicilerini tespit etmek, risk yönetimi üzerinde daha iyi sonuçlar elde etmeye ve riskleri en aza indirgemeye yardımcı olmaktadır. Kredi riskini etkileyebilecek faktörler makroekonomik ve bankaya özgü faktörler olarak sınıflandırılmaktadır. Çalışmanın amacı, makroekonomik ve mikroekonomik faktörler (bankaya özgü faktörler) ile Türkiye'deki ticari bankaların kredi riski arasındaki istatistiksel ilişkiyi tespit etmektir. Çalışmada, 2007-2018 yılları arasındaki aylık veriler kullanılarak 6 makroekonomik ve 5 bankaya özgü faktör olmak üzere, toplam 11 bağımsız değişkenin kredi riski üzerindeki etkileri araştırılmıştır. Bu çalışmada sunulan ampirik sonuçlar, Türkiye'deki ticari bankalarda kredi riskini etkileyen faktörleri ve bu faktörlerin kredi riskini nasıl etkilediğini açıklamaktadır. Ekonomik büyüme göstergesi olarak kullanılan Sanayi Üretim Endeksi dışında diğer faktörlerin takipteki alacak oranı üzerinde etkili olduğu tespit edilmiştir. Reel faiz oranı, işsizlik oranı, banka kârlılığı, verimsizlik ve kaldıraç oranı değişkenlerinin kredi riski üzerinde pozitif etkiye sahip olduğu tespit edilmişken, döviz kuru, enflasyon oranı, M2 para arzı, banka büyüklüğü ve sermaye yeterlilik oranının da kredi riski üzerinde negatif etkiye sahip olduğu belirlenmiştir. Anahtar Sözcükler: Kredi riski, Bankacılık sektörü, Makroekonomik faktörler, Bankaya özgü faktörler, Zaman serisi analizi
Kripto para sistemi ve Bitcoin'in makroekonomik faktörler ile ilişkisi
Bu yüksek lisans tez çalışmasının temel amacı, kripto para birimi olan Bitcoin'in fiyatı üzerinde etkili olan makroekonomik faktörlerin araştırılmasıdır. Analize dayalı olarak araştırılan bu çalışmanın yanında, sanal para, blokzincir sistemi ve sanal para sistemleri içerisinde özellikle kripto para birimi olan Bitcoin hakkında bilgi vermektir. Araştırmanın analiz kısmında, 2017-2022 dönemine ait aylık veriler kullanılarak regresyon analizi yapılmaktadır. Regresyon analizinde, bağımlı değişken olarak Bitcoin'in fiyatı, bağımsız değişken olarak ise, Brent Petrol fiyatı, Newyork Borsa Endeks değeri, Amerika Merkez Bankası faiz oranı, Amerika Gayri Safi Yurtiçi Hasıla değişim oranı ve Japonya Gayri Safi Yurtiçi Hasıla değişim oranı kullanılmaktadır. Yapılan analiz sonucunda, Bitcoin fiyatı ile Brent Petrol fiyatı, Newyork Borsa Endeksi ve Japonya Gayri Safi Yurtiçi Hasıla değişimi değişkenleri arasında pozitif ve doğrusal anlamlı bir ilişkinin olduğu, Amerika Merkez Bankası faiz oranı ile ise negatif ve doğrusal anlamlı bir ilişkinin olduğu görülmektedir.
Effects of economic policy uncertainty and geopolitical risk on corporate environmental social governance performance
The purpose of this thesis is to investigate, first, the impact of Economic Policy Uncertainty (EPU) and Geopolitical risk (GPR) on corporate Environmental Social Governance (ESG) performance of companies in OECD countries, covering the period from 2007 to 2022. Second, market competition is included as a moderating variable in the analysis to examine the impact of market competition on the relationship between EPU and corporate ESG performance, as well as its impact on the link between Geopolitical Risks and corporate ESG Performance. Results of this study reveal that uncertainty in the economic policy negatively influences corporate ESG performance, while Geopolitical risk positively affects corporate ESG performance. Examining the impact of the two separate interactions of market competition with the GPR and EPU on corporate ESG performance reveals that the impact of the interaction is not certain, but that competition alone has a direct negative impact on overall ESG performance.
Gıda fiyatları ve para politikası ilişkisi: Türkiye'den bulgular
Son dönemlerde tüm dünyada gıda fiyatlarında yaşanan artış, özellikle tüketim sepetinde gıdanın baskın olduğu orta ve düşük gelirli ülkelerde refah düzeyinin ve genel enflasyonun temel belirleyicisi olması açısından büyük önem taşımaktadır. Diğer taraftan, özellikle enflasyon hedeflemesi yapan merkez bankaları için gıda fiyatlarındaki dalgalanmalar sadece mevcut enflasyon için değil, gelecekteki gıda ve manşet enflasyonu tahmin etmek için de sorun teşkil etmektedir. Dolayısıyla gıda fiyatlarında istikrar, yoksul hane halklarının refahı açısından ve enflasyon hedeflemesi ortamında enflasyon beklentilerinin çapalanmasında para politikası otoritelerinin güvenilirliği açısından bir politika gerekliliği doğurmaktadır. Bu çalışmanın amacı ilk olarak, son dönemde yüksek ve dalgalı olarak seyreden gıda enflasyonun yaşandığı Türkiye ekonomisinde gıda fiyatlarının belirleyicilerini ortaya koymaktır. İkinci olarak, gıda fiyatlarındaki artışın neden olduğu ikinci tur etkilerin varlığı da araştırılmaktadır. Bu amaçlar doğrultusunda çalışmada 2003-2023 dönemini kapsayan ve aylık verilerden oluşan Bayesyen Yapısal VAR (BSVAR) yöntemi kullanılmıştır. Elde edilen bulgular, Türkiye ekonomisinde gıda fiyatlarını belirleyen değişkenlerin küresel gıda fiyatları, enflasyon, para arzı ve tarımsal girdi fiyatları olmasının yanı sıra, en önemli itici gücün döviz kuru olduğunu ortaya koymuştur. Buna ek olarak analiz sonuçları gıda fiyatlarından çekirdek enflasyona ikinci tur etkiyi doğrulamaktadır. Bu etki Toda Yamamoto nedensellik testi ile desteklenmektedir. Ayrıca, gıda fiyatları enflasyon beklentilerinin yükselmesine yol açarak ikinci tur etkinin ortaya çıkmasına neden olmaktadır. Bu doğrultuda Türkiye'deki yüksek enflasyonun önemli bir kısmı gıda fiyatlarındaki kalıcı ve yüksek enflasyon tarafından etkilenmektedir. Enflasyon hedefinin tutturulması, döviz kurlarında istikrarın sağlanması ve dolayısıyla gıda fiyatlarının kontrol altına alınması politika yapıcılar açısından önem arz etmektedir.
The determinants of credit risk in Turkish banking sector: Does efficiency matter
The aim of this thesis is to analyze the bank-specific and macroeconomic determinants of credit risk (i.e., non-performing loans) of the commercial banking sector in Turkey over the period 2002 and 2015. The sample data includes the 23 commercial banks, which represents the 90 % of the total banking sector in Turkey. By employing traditional pooled OLS, fixed effect (FE) and random effects (RE) estimators we found significant evidence both with bank-specific and macroeconomic factors. The empirical findings of this thesis is important mainly for the policy makers within financial institutions, bank regulators and bank managers. Accordingly, we found great deal of evidence between efficiency and credit risk. In other words, high technical efficient commercial banks tent to make high quality loans and thus, have better asset quality. We surprisingly found that the rapid growth of commercial and consumer loans over the last decade did not adversely affected the credit risk of commercial banks in Turkey. State-owned banks are found more prone to have higher degree of non-performing loans compared to domestic and foreign private banks. The Global Financial Crisis (GFC) in late 2008 unfavorably influenced the credit risk. Besides the bank-specific (internal) factors we had significant results with macroeconomic factors. Each macroeconomic factor have different effects on the level of non-performing loans. We found negative link between Growth rate of GDP (business cycle) stock market index (BIST 100) and level of credit risk and positive relationship with unemployment, interest and exchange rates and credit risk. Keywords: Credit risk, Technical efficiency, Macroeconomic factors, Panel data analysis.
Döviz kuru volatilitesi ve makroekonomik bileşenler
Küreselleşme dünya ekonomilerini yakından ilgilendirmektedir. Uluslararası piyasalar açısından döviz kurunun önemli bir makroekonomik göstergelerden biri olması, zaman içerisinde sergilediği hareket hızına göre finansal boyutta büyük etkilere yol açmaktadır. Bu hareketlerin varlık portföyü üzerindeki mevcut durumu küresel çapta birçok alanda yayılım göstermektedir. Finansal piyasaların ilgi odağı konumunda olan ve makro-iktisadi birçok opsiyonel unsurları barındıran volatilite, bu çalışmada 2012:12 - 2019:12 dönemi için Türkiye'de dolarizasyon ve döviz kuru arasındaki ilişki incelenmiştir. Ampirik sonuçlar, Nilson (1991) tarafından geliştirilen E-GARCH (2,1) modelinin en uygun model olduğunu ve dolarizasyonun döviz kurunun Granger nedeni olduğunu ifade etmektedir. VAR modeli ve Çok Değişkenli Sabit Koşullu Korelasyon modelleri (CCC-GARCH) yardımı ile kalıntılarda bulunan ve ARCH-LM testine göre, serisel korelasyonun reddi sonrası yapılan Tse-CC test istatistiği bulguları, dolarizasyon ve dolar kuru arasında sabit bir ilişki olduğunu destekler niteliktedir.
Kredi derecelendirme kuruluşları ve ülke kredi notlarının makroekonomik belirleyicileri: Panel veri analizi
Bu çalışmada kredi derecelendirme kuruluşları tarafından belirlenen ülke kredi notları ile makroekonomik değişkenler arasındaki ilişki incelenmektedir. Bu kapsamda, çalışmada üç büyük kredi derecelendirme kuruluşundan biri olan S&P'un derecelendirdiği 105 ülke, panel veri ekonometrik teknikleri yardımıyla analiz edilmektedir. Ülkelerin alt ve orta gelirli ülkeler ile yüksek gelirli ülkeler başlıkları altında incelendiği çalışmada, ekonometrik yöntem olarak Sıralı Probit ve Sıralı Logit tahmin yöntemleri tercih edilmiştir. Yapılan analiz sonuçlarında alt ve orta gelirli ülkelerde Kişi Başına Düşen Gelir Düzeyi, Büyüme Oranı, Enflasyon Oranı, Kamu Borcu, Bütçe Dengesi ve Cari İşlemler Dengesinin, yüksek gelirli ülkelerde ise Kişi Başına Düşen Gelir Düzeyi, Enflasyon Oranı, İşsizlik Oranı ve Kamu Borcunun ülke kredi notlarının belirlenmesinde önemli makroekonomik değişkenler olduğu sonucuna varılmıştır. Diğer taraftan alt ve orta gelirli ülkeler için İşsizlik Oranı, yüksek gelirli ülkeler için ise Büyüme Oranı, Bütçe Dengesi ve Cari İşlemler Dengesi ile kredi notları arasında sistematik bir ilişkiye rastlanılmamıştır. 105 ülkenin tümü için yapılan analizde ise her iki tahmin yönteminin ortak sonucu olarak Kişi Başına Düşen Gelirin, Enflasyon Oranının, Bütçe Dengesinin ve Kamu Borcunun ülke kredi notlarının temel belirleyicileri olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Foreign direct investment and macroeconomic stability: The Turkish case
This study investigates the relationship between foreign direct investment (FDI) and macroeconomic stability for Turkey. To represent the macroeconomic stability, two main variables are examined. The first of these is inflation rate that represents the economic stability in real sector and the second one is real exchange rate representing the stability in the financial sector. In addition to these variables; market size, openess to trade and financial development variables are used as control-transmission variables. Used data are mothly and include the term from 2003 January to 2015 April. Emprical methods used in the study are unit root tests, cointegration analyses, VECM model and Granger causalitytest. Obtained emprical results show that fluctuations in inflation and real exchange rate have a negative and permanent effect on FDI which means that instabilities occured in real and financial markets negatively affect the inward FDI. Therefore, Turkey which has enough potential to attract FDI, has to provide stabilitiy in its macroeconomic indicators to attract more amount of FDI.
Makroekonomik ve firmaya özgü değişkenlerin gayrimenkul yatırım ortaklıkları getirileri üzerindeki etkisi: Borsa İstanbul üzerine bir uygulama
Gayrimenkul Yatırım Ortaklıkları (GYO) ilk olarak 1961'de ABD'de kurulmuş olup daha sonra başta Avrupa ve Asya- Pasifik bölgesi olmak üzere bütün dünyada hızlı bir gelişim göstermiştir. GYO'lar kuruluşlarından itibaren tüm dünyada gayrimenkul piyasasının en önemli kurumsal yatırımcıları haline gelmişlerdir. Bu tez araştırmasının amacı, Türkiye açısından gerek makroekonomik ve gerekse firmaya özgü bazı değişkenlerle sermaye piyasalarının en önemli kurumlarından biri olan GYO'ların getirileri arasında bir ilişki olup olmadığı ve eğer bir ilişki varsa bu ilişkinin yönü ve derecesinin belirlenmesidir. Bu çalışma üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde; GYO kavramı, GYO'ların tarihçesi ve dünyadaki gelişimi, GYO'ların örgütlenme biçimleri ve türleri, ikinci bölümde; GYO'ların öğeleri, faaliyetleri, önemi, yararları, vergi ve hukuki boyutu, risk, getiri ve değerlemeleri, üçüncü ve son bölümde ise literatür taraması ve uygulama bölümü yer almaktadır. Çalışmada kullanılan makroekonomik değişkenler; altın fiyatları, Dolar/TL döviz kuru ve gösterge tahvil faiz oranı; firmaya özgü değişkenler ise GYO portföy büyüklüğü, GYO piyasa değeri / defter değeri ve GYO fiyat/kazanç oranıdır. Araştırmada verilerin analiz edilmesinde çoklu doğrusal regresyon analizi yönteminden yararlanılmıştır. Araştırma sonucunda her üç makroekonomik değişkenle GYO getirileri arasında anlamlı ve negatif yönlü bir ilişki olduğu, buna karşın firmaya özgü değişkenlerden sadece GYO piyasa değeri/defter değeri ile GYO getirileri arasında anlamlı ve pozitif yönlü bir ilişki olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Anahtar Kelimeler: Gayrimenkul Yatırım Ortaklıkları, Makroekonomik Değişkenler, Firmaya Özgü Değişkenler
Türkiye'de turizmin seçilmiş makroiktisadi değişkenlerle ilişkilerinin ekonometrik analizi
Türkiye'de turizm talebi ile uluslararası ticaret, diğer sektörlere ait faaliyet gelirleri ile istihdam ve enflasyon arasındaki ilişkilerin analiz edildiği bu tez üç makaleden oluşmaktadır. Birinci makalede uluslararası turizm talebi ve uluslararası ticaret arasındaki ilişkiler, Balcılar, Arslantürk ve Özdemir (2010) tarafından geliştirilen Zamanla Değişen Nedensellik yöntemi kullanılarak analiz edilmiştir. İkinci makale uluslararası turizm talebinin diğer sektör faaliyet gelirleri üzerindeki uzun dönem etkileri, Maki (2012) çok kırılmalı eşbütünleşme testi yardımıyla belirlenmeye çalışılmıştır. Üçüncü makale ise toplam, yabancı ve yerli turist geceleme sayılarının bölgesel ve sektörel istihdam ile bölgesel enflasyon üzerindeki etkileri Swamy (1970) tarafından geliştirilen Rassal Katsayılar Regresyonu ile tahmin edilmiştir. Elde edilen analiz sonuçlarına göre, uluslararası ticaret ile uluslararası turizm talebi arasında zamanla değişen nedensel ilişkiler vardır. Uluslararası turizm talebi, diğer sektör faaliyet gelirleri üzerinde uzun dönemde, çok yüksek olmayan etkiler yaratmaktadır. Toplam, yabancı ve yerli turist geceleme sayılarının bölgesel istihdam ve enflasyon üzerinde, bölgeden bölgeye değişen anlamlı etkileri vardır. Elde edilen sonuçlar, Türkiye'de turizm talebini etkilemeye dönük turizm politikalarının yeniden gözden geçirilmesi ve daha etkin politikaların yaşama geçirilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Anahtar Kelimeler: Uluslararası Turizm Talebi, Zamanla Değişen Nedensellik,Maki Çok Kırılmalı Eşbütünleşme Testi, Swamy Rassal Katsayılar Regresyonu
Bölgesel tabanlı konut fiyat endeksi ile makro ekonomik faktörler arasındaki ilişkinin ekonometrik analizi: Tr33 bölgesi örneği
Barınma, insanlığın en temel ihtiyaçlarından birisi olarak kabul edilmektedir. Ülkemiz açısından insanlar hem en temel ihtiyaçlarını gidermek hem de ellerinde tuttukları serveti güvenilir bir kaynağa aktarmak için konut piyasasını tercih etmişlerdir. Çalışmanın birinci bölümde; konut, konut piyasası nitelikleri ve konut piyasasının arz ve talep yapısı hakkında tanımlamalarda bulunulmuştur. Çalışmanın ikinci bölümünde; dünyada ve Türkiye'de konut piyasasının paydaşları hakkında bilgi verilmiş ve TR33 bölgesinin sınıflandırılması, faaliyetleri ve yapısı hakkında açıklamalar yapılmıştır. Çalışmanın üçüncü bölümünde ise; çalışmanın amacı, problemi, araştırma verileri ve bulgularına yer verilmiştir. Bu çalışmanın amacı bağımlı değişken olan TR33 konut fiyat endeksinin, bağımsız değişkenler olan; bankalarca açılan konut kredilerine uygulanan ağırlıklı ortalama faiz oranları, tüketici fiyat endeksi, imalat sanayi kapasite kullanım oranı, tüketici güven endeksi, sanayi üretim endeksi ve tüfe bazlı reel efektif döviz kuru olan makro ekonomik faktörlerden ne derece etkilendiğini ortaya koymaktır. 2010:01 – 2022:12 dönemini kapsayan aylık frekanstaki veri setinin kullanıldığı çalışmada, zaman serisi analizi ile ekonometrik analiz yapılmıştır. Değişkenlerin durağanlık seviyeleri ADF ve PP birim kök testi ile incelenmiş ve değişkenlerin birinci dereceden durağan oldukları sonucuna ulaşılmıştır. Değişkenler arasındaki eşbütünleşme ilişkisi ARDL testi ile incelenmiş ve değişkenler arasında eşbütünleşme ilişkisinin bulunduğu tespit edilmiştir. Değişkenler arasındaki nedensellik ilişkisi Granger nedensellik testi ile araştırılmıştır. Sonuçlara göre; TR33 Konut Fiyat Endeksinden Döviz Kuru, TÜFE, TÜGE ve SÜE'e doğru çift yönlü, KFO ile İMSKO'ya doğruda tek yönlü Granger nedensellik ilişkisinin olduğu görülmüştür.
Kripto para talebi üzerine ülkeler arası karşılaştırmalı bir analiz
2008 yılında Amerika Birleşik Devletlerin'de ortaya çıkan Mortgage Krizinin kısa bir sürede küresel ekonomik sistemi tehdit etmesi finansal sisteme duyulan güvenin sorgulanmasına yol açmıştır. Kriz sonrası süreçte ortaya çıkan teknolojik yenilikler finans dünyasına da yansımış ve blokzincir teknolojisinin varlığı kripto paralarla şekillenmiştir. Satoshi Nakamoto takma adlı bir kişi veya grup tarafından üretilen Bitcoin ile birlikte kripto para birimlerinin popülaritesi geleneksel paralara bir alternatif olarak küresel çapta giderek yaygınlaşmış ve finans dünyasında yeni bir boyut kazandırmıştır. Dünya genelinde ülkelerin kripto para birimlerine dair yaklaşımları değişkenlik göstermekle birlikte son yıllarda kripto para talebine yönelik bilimsel araştırmaların sayısı da giderek artmaktadır. Bu çalışmada, kripto paralar kavramsal çerçeve açıklanmış, ülkelerdeki kripto paralara olan talep ve yaklaşımlar karşılaştırılmış ve son olarak kripto para talebinin makroekonomik değişkenlerle olan ilişkileri araştırılmıştır. Ülkelerin kripto paralara katılım oranları ile ülkelerin kişi başına reel gelir, enflasyon oranları, işsizlik oranları ve ek olarak sefalet endeksi gibi makroekonomik değişkenleri arasında anlamlı bir ilişki olup olmadığı Dirençli (Robust) En Küçük Kareler Yöntemine göre regresyon analizi yardımı ile tahmin edilmiştir. Bulgulara göre, ülkelerin kişi başına gelir düzeyleri düştükçe ve sefalet endeksi puanları arttıkça kripto paraya olan talep artmaktadır.
Makroekonomik verilerin seramik sektörüne etkileri
Macroeconomic is a branch of economic science that deal with general economic activities of a country related policy factors and issues. Macroeconomic and related policies greatly affect industrial product management and manufacturing. Macroeconomic has also great impacts on sectoral and trades of certain industry such as ceramic. In this regard, this study was designed to investigate the effects of the macroeconomic factors on the ceramic industry. According to the findings in this thesis, while Turkey is now past macro-economic data in ceramic tile and ceramic sanitary ware sector, which borders up the global market in a relatively advantageous against other European countries are planned for the future by getting him to guide the work and is considered especially how it should act in a sudden crisis. In this study, related literature was searched, and statistical data of Turkish Ceramic Federation was used. The collected data were analyzed and presented with the use of EViews 10. The exchange rate of the dollar and the gross domestic product value per capita were found to be effective on the export rate of the ceramic sector. In conclusion, the coefficients of dollar value, income per person, ∆unemployment and inflation variables are statistically significant at 95% confidence level. In addition to this findings, the ceramic art from Turkey and the Europeans with easy access of the ceramic main input than their competitors clay, kaolin and quartz that the role in the baking the ceramic and the largest supplier of gas, the main cost item more than their European rivals in relations with Russia, Turkey is considered to be a shining star of the future in the ceramic industry. Keywords: Macroeconomy, ceramic industry, import, export, currency
Çeşitli sosyoekonomik ve makroekonomik değişkenlerin yolsuzluk algısı üzerindeki etkileri: OECD'ye üye Avrupa ülkeleri için panel veri analizi
Bu çalışmada, literatür ışığında yolsuzluğun çeşitli belirleyicileri olarak, gelir eşitsizliği, kişi başına düşen GSYH, insani gelişme endeksi, kamu harcamaları ve mallar ve hizmetler üzerindeki vergiler (dolaylı vergiler) gibi çeşitli sosyoekonomik ve makroekonomik değişkenlerin yolsuzluk algı endeksi üzerindeki etkilerini OECD'ye üye Avrupa ülkeleri için sabit etkiler modelinin kullanıldığı bir panel veri analizi ile araştırılmaktadır. Bu çalışmanın ampirik bulguları, gelir eşitsizliği, kişi başına düşen GSYH, insani gelişme endeksi, kamu harcamaları ve dolaylı vergilerin istatistiksel olarak yolsuzluğun çeşitli belirleyicileri olduğuna işaret etmektedir. Bu analiz ile, kişi başı GSYH, insani gelişme endeksi ve mallar ve hizmetler üzerindeki vergilerin (dolaylı vergiler) yolsuzluk algı endeksi üzerinde pozitif etkileri olduğu (yani yolsuzluğu azalttığı) ve gelir eşitsizliği ve kamu harcamalarının yolsuzluk algı endeksi üzerinde negatif etkilerinin olduğu (yani yolsuzluğu arttırdığı) tespit edilmiştir. Bu çalışmayla, kullanılan veri seti ve kapsadığı ülkeler açısından yolsuzluk konusunda yapılan çalışmalara yeni bir boyut kazandırılmaya çalışılmıştır.
Makroekonomik faktörlerin Borsa İstanbul sektör endekslerinin performanslarına etkisi üzerine bir çalışma
Bu çalışmanın amacı, borsa performansını etkileyen faktörleri sektörel bazda incelemek olarak belirlenmiştir. Çalışma kapsamında belirlenmiş olan makroekonomik değişkenlerin (enflasyon, faiz oranı, büyüme oranı, işsizlik oranı, ticaret dengesi, altın fiyatları ve kur değişimi), seçilmiş olan sektör getiri endeksleri (banka, hizmet, gayrimenkul yatırım ortaklığı, gıda içecek, tekstil deri) üzerindeki etkileri araştırılmıştır. 2007-2015 yılları arasında oluşan yıllık değerler, Türkiye İstatistik Kurumu, Merkez Bankası, Borsa İstanbul ve özel yatırım acentelerinden toplanmış ve bağımlı ve bağımsız değişkenler arasındaki ilişkiler ise korelasyon ve regresyon analizleri ile tespit edilmiştir. Her bir bağımlı değişken ayrı ayrı incelenmiş olup; alınan değerlerin hepsi, yıllık değişim oranına çevrilerek aynı türden verilerin analize tabi tutulması sağlanmıştır.Regresyon analizi sonuçlarına göre, tüm sektör getiri endekslerinin negatif veya pozitif olmak üzere bir şekilde makroekonomik değişkenlerden etkilendiği görülmüştür. Özellikle kur değişiminin, tüm sektörlerin getiri endeksleri üzerinde istatistiksel olarak anlamlı ve negatif bir etkisi olduğu bulunmuştur. Kur değişikliklerine benzer bir şekilde,araştırma kapsamında incelenen ve sektör getiri endeksleri üzerinde oldukça önemli etkisi olan bir başka değişken ise büyüme oranıdır. Gerçekten de gayrimenkul yatırım ortaklığı, gıda içecek, banka ve tekstil deri sektörleri getiri endeksleri, büyüme oranı değişkeninden pozitif ve istatistiksel olarak anlamlı bir şekilde etkilenmektedir. Banka sektörü getiri endeksi, makroekonomik faktörlerden en fazla etkilenen endeks olarak ortaya çıkmıştır. Buna göre, banka sektörü getiri endeksi kur değişiminden negatif, enflasyon oranı ve büyüme oranından ise pozitif ve istatistiksel olarak anlamlı bir şekilde etkilenmektedir. Anahtar Kelimeler: Borsa, Borsa Performansı, Sektör Getiri Endeksleri, Makro Ekonomik Değişkenler
Nükleer enerji tüketiminin makro ekonomik belirleyicileri: OECD ülkeleri üzerine bir panel veri analizi
Enerji iç ve dış siyasetin şekillenmesinde, Milli sanayinin ve ekonominin gelişiminde oldukça önemli bir yer tutmaktadır. Bu nedenle enerjinin hangi kaynaklardan üretildiği oldukça önemlidir. Fosil yakıtlar açısından zengin olmayan pek çok ülke için nükleer enerji önemli bir alternatiftir. Bu çalışmada nükleer enerjinin makro ekonomik belirleyicileri incelenmiştir. Bunu gerçekleştirirken literatürde yer alan benzer çalışmalar titizlikle taranarak değişkenler tespit edilmiştir. 2000-2015 yılları arasında OECD ülkelerinin örneklem olarak alındığı analizde nükleer enerjinin makro ekonomik belirleyicileri olarak sivil iş gücü, toplam karbon dioksit emisyonu, ham petrol fiyatları, Enerji yoğunluğu, Fosil yakıt tüketimi( toplamın % si), Yenilenebilir enerji tüketimi (toplam nihai enerji tüketiminin % si ) ve kişi başına sabit fiyatlarla GSYİH değişkenleri kullanılmıştır. Dengeli panel analizi yapmak için verileri yetersiz olan 5 ülke çalışmadan soyutlanmıştır. Yapılan dengeli panel veri analizinin ilk aşamasında F testi ve Breusch Pagan düzeltilmiş langrange çarpanı (LM) testi yapılarak klasik modelin kullanılamayacağı sonucuna varılmıştır. Analizin daha sonraki aşamasında ise Rassal (Random) modelin mi yoksa sabit (Fixed) modelin mi daha etkin olduğunu araştırmak amacıyla Hausman testi yapılmış ve modelin tahmini rassal (random) etkiler tahmincisiyle yapılmaya karar verilmiştir. Yapılan analizden çıkan sonuca göre; Emek ve Pet. değişkenleri istatistiki açıdan %5 önem düzeyinde anlamsız olarak bulunmuştur. 〖Co〗_2, EnerY., Fosil, Yenib.ve GSYİHise %1 istatistiki önem düzeyinde anlamlı olduğu görülmektedir. İstatistiki açıdan anlamlı çıkan değişkenlerden 〖Co〗_2 ve EnerY. değişkenleri Nük değişkeni ile pozitif ilişkilidir. Fosil, Yenib.ve GSYİH değişkenleri ise Nük değişkeniyle negatif ilişkilidir. Anahtar Kelimeler: Ekonomik Büyüme, Makro Ekonomik Belirleyici, Nükleer Enerji, OECD Ülkeleri, Panel Veri Analizi
Finansal krizlerin bankacılık sektörü hisse senetleri üzerindeki etkileri
Araştırmada finansal krizlerin bankacılık sektörü üzerinde anlamlı bir etkisinin olup olamadığının ortaya konulması amaçlanmaktadır. Bu amaçla 2001-2002 ve 2008 krizlerinin etkili olduğu tarihlerin kukla değişken olarak incelendiği çoklu regresyon analizi modellerinde BİST Banka Endeksinin krizlerden etkilenip etkilenmediğine yönelik incelemeler yapılmıştır. Araştırmanın değişkenleri BİST Banka Endeksi, Bankaların ay sonu hisse senedi kapanış fiyatları (örneklem olarak seçilen altı özel banka), Sanayi Üretim Endeksi, İhracatın İthalatı karşılama oranı, Enflasyon ve USD/TL değeridir. Değişkenlerin veri seti için 1997-2016 yılları arasındaki ayın son günkü kapanış değerleri kullanılmıştır. Verilerin analizinde İlişkili Örnekler T-Testi ve Kukla Değişkenli Çoklu Regresyon analizi kullanılmıştır. Araştırma sonucunda BİST Banka Endeksinin 2000 yılından 2001 yılına ve 2007 yılından 2008 yılına geçerken anlamlı düzeyde azalış gösterdiği belirlenmiştir. Bulgulara göre 2001 ve 2008 krizlerinin BİST Banka Endeksi üzerine negatif yönde anlamlı bir etkisi olduğu belirlenmiştir.