Türkiye'de doğal olarak yayılış gösteren bazı Colchicum (acı çiğdem) türlerinde kolşisin ve fitokimyasal bileşenlerin belirlenmesi

Türkiye, coğrafi konumu ve sahip olduğu iklimi nedeniyle bitkisel genetik çeşitlilik yönünden oldukça zengindir. Ülkemiz florasında doğal olarak yetişen yaklaşık 12000 bitki türü bulunmaktadır. Bu çeşitliliğin önemli bir kısmını süs bitkileri sektörü için ekonomik öneme sahip olan geofitler (birçok soğanlı, yumrulu ve rizomlu bitkiler) oluşturmaktadır. Soğanlı bitkiler estetik ve hoş görünüme sahip bitkilerdir. Ülkemiz süs bitkileri ihracat değerleri içerisinde doğal çiçek soğanları yaklaşık %7'lik bir paya sahiptir. Yaygın olarak acı çiğdem veya güz çiğdemi gibi isimlerle bilinen Colchicum cinsi Colchicaceae ailesine ait olup ülkemizde doğal yayılış gösteren önemli soğanlı bitkilerden biridir. Colchicum türleri estetik görünümünün yansıra sahip olduğu kolşisinoidler gibi sekonder metabolitler nedeni ile farmakoloji alanında da oldukça önemli bir yere sahiptir. Bu çalışmada Colchicum cillicium (Boiss.) Dammer., Colchicum minutum K.M. Perss., Colchicum szovitsii Fisch. C.A.Mey. subsp. szovitsii, Colchicum baytopiorum C.D. Brickell türlerinin toprak altı kısımlarından etanol ve metanol ile hazırlanan ekstraktlarının kolşisin miktarı, antioksidan aktivite ve toplam fenolik madde m,ktarları ve toplam flavanoid madde miktarlarının belirlenmesi amaçlanmıştır. Her türün toprak altı kısımlarından alınan soğan eksplantları ile iki farklı çözgen (ethanol ve methanol) kullanılarak üçer farklı çözgen konsantrasyonu (%20, %50 ve %80), sıcaklık (30-45-60 °C) ve süre (60-70-80 dk) kombinasyonlarında en yüksek kolşisinin elde edileceği şartların belirlenmesi amacıyla faktöriyel düzende, tesadüf blokları deneme desenine göre 15 farklı koşulda ekstraksiyon işlemleri yürütülmüştür. Box–Behnken Yöntem Tasarımı kullanılarak optimize edilen bu süreçte; etanol ve metanol ile hazırlanan ekstraktların DPPH ve FRAP yöntemleri kullanılarak antioksidan aktiviteleri ile toplam fenolik madde, toplam flavonoid madde ve kolşisin değerleri elde edilmiş, ayrıca ekstraksiyon şartları belirlenerek incelenmiştir. Kolşisin miktarları bakımından etanol ekstraksiyonunda en yüksek %0,145 miktarı ile C. minitum türünde tespit edilmiş olup, bunu sırasıyla C. szovitsii (%0,044), C. cilicicum (%0,036) ve C. baytopiorum (%0,018) izlemiştir. Metanol ekstraksiyonunda ise en yüksek kolşisin miktarı %0,273 ile yine C. minutum türünde tespit edilmiş olup, en düşük değer ise C. cilicicum (%0,053) türünde tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Colchicum spp, Kolşisin, Geofit, Ekstraksiyon