Türkiye ekonomisinde 1980 sonrası yaşanan yapısal dönüşümlerin makroekonomik yansımaları

Bu çalışmada yapısal dönüşüm olgusu, kavram ve teorik temelleriyle incelenerek yapısal dönüşümün çeşitleri, nedenleri, yapısal dönüşümün temel çerçevesini oluşturan 1980 yılı sonrasından günümüze kadar dünya ve Türkiye ekonomisinde yaşanan makroekonomik gelişmeler özetlenmiştir. Türkiye'de 1980 yılı sonrasında, küresel gelişmelere de bağlı olarak, ekonomide önemli düzeyde yapısal dönüşümler yaşanmış ve bu dönüşümlerin farklı boyutlarda makroekonomik yansımaları olmuştur. Literatürde yapısal dönüşümün en önemli sonucunun kişi refahının artırılıp artırılamadığı ile ilgili gelişmelere dikkat çekilmektedir. Bu çalışmada Türkiye Ekonomisinde yaşanan gelişmeler ışığında yapısal reformların Türkiye'nin makroekonomik performansına etkisi ölçülmeye çalışılmaktadır. Çalışmada 1990-2020 yılları için Türkiye'nin makroekonomik performans göstergesi olarak Kişi Başına Gayrisafi Yurtiçi Hasıla Büyümesi ve buna etki eden yapısal dönüşüm göstergeleri olarak; İktisadi dönüşüm göstergesini ifade eden Cari Hesap Dengesi, Sosyal alanda yapısal dönüşümü ifade eden İnsani Gelişmişlik Endeksi, Siyasi alanda yapısal dönüşümü ifade eden Siyasi Haklar Endeksi kullanılmıştır. Ayrıca bunların dışında kontrol değişken olarak Kişi Başına Gayrisafi Yurtiçi Hasıla Büyümesi üzerinde etkili olduğu literatürde ve teoride kabul görmüş Gayrisafi Sabit Sermaye Oluşumu değişkenleri kullanılmıştır. Çalışmanın amacı 1980 yılı sonrası makroekonomik yapısal dönüşümlere yönelik çözümleyici bir çerçeve oluşturmak, yapısal dönüşümün kişi refahı üzerindeki etkisini incelemek ve ekonomilerde yapısal dönüşüm konusunda literatüre katkı sağlamaktır. Çalışmada yapısal dönüşümün kişi refahı üzerindeki etkisini araştırmak üzere ARDL (Autoregressive Distributed Lag) sınır (Bound) testi uygulanmıştır. Test sonuçlarına göre Türkiye'nin 1990-2020 yıllarına ait yıllık veriler kullanılarak değişkenler arasındaki kısa ve uzun dönemli ilişkisi analiz edilmiştir. Analiz sonucunda, uzun dönemde tüm değişkenlerin katsayıları %1 anlamlılık düzeyinde anlamlı ve sadece siyasi haklar endeksi değişkeninin negatif olduğuna, değişkenler arasında Kişi Başına Gayrisafi Yurtiçi Hasıla Büyümesi (gdppc) üzerinde belirleyici etkisi en fazla olan değişkenin cari işlemler dengesi olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Kısa dönemde ise hata düzeltme katsayısına göre kısa dönemde meydana gelen şokun etkisinin bir yıl sonra %1.52 oranında yeniden dengeye ulaşacağı ve başka bir deyişle kısa dönemde dengede meydana gelen şoklar sonrası tekrar denge düzeyine1,526/1=0,655 yılda (yaklaşık 7-8 ayda) geleceği sonucuna ulaşılmış ve modelde yer alan katsayı tahminlerinin büyük oranda anlamlı olduğu görülmüştür.