Türkiye ekonomisinin liberalleşme süreci (1923-1990)

I inci Dünya Savaşı sonucunda yenik düşmüş olan Osmanlı Devleti'nin mirasını devralmış olan Türkiye Cumhuriyeti öncelikle I inci Dünya Savaşı ve Kurtuluş Savaşı nedeniyle tahrip olmuş ülkeyi yeniden inşa etmeyi amaçlamıştır. Ülkenin ekonomik anlamda da inşasını gerçekleştirilebilmesi için yerli bir sanayinin kurulması ve geliştirilmesi amacıyla özel kesimin özendirilmesi ve korunması amaçlanmıştır. Bu amaçların gerçekleştirilmesi için öncelikle İzmir'de bir İktisat Kongresi toplanmış ve geniş katılımlı bu toplantıda ekonomi alanında izlenecek politikalar belirlenmiştir. Cumhuriyet'in ilk yıllarında liberal politikalar izlenmesine karşın 1929 yılında dünyada patlak veren ekonomik krizin etkisiyle liberal politikalardan koparak devletçi ekonomik modele geçilmek durumunda kalınmıştır. II. Dünya savaşına kadar geçen dönemde devletçi-müdahaleci politikalar izlenmiş, savaşın başlamasıyla birlikte savaş ekonomisi uygulanmak durumunda kalınmıştır. Savaşın sona ermesinden sonra Türkiye'de tek partili siyasal yaşamdan çok partili siyasal yaşama geçilmiş ve Demokrat Parti döneminde, BM üyeliği, Amerikan Yardımları, Kore Savaşı ve NATO üyeliğinin de etkileriyle liberal ekonomik politikalara dönüş yaşanmıştır. Demokrat Parti Döneminin sonlarına doğru Amerikan yardımlarının kesilmesi ve doğal etkenler nedeniyle liberal politikalar başarısızlığa uğramıştır. Bu başarısızlığın ülke içindeki siyasi sorunlarla birleşmesi 1960 yılında askeri darbeyle sonuçlanmıştır. 1960 yılından itibaren liberal ekonomik politikalardan uzaklaşılmış, planlı ekonomik model benimsenmiştir. Beş yıllık kalkınma planlarıyla gerçekleştirilen bu model 70'li yılların sonuna değin sürmüştür. Ancak 70'li yılların sonlarından itibaren kalkınma planlarında ön görülen hedeflerin tutturulamaması nedeniyle ekonomide meydana gelen olumsuz gidişatın ülke içinde meydana gelen toplumsal ve siyasal sorunlarla birleşmesi yeni bir askeri darbeyi beraberinde getirmiştir. 1980 yılında gerçekleşen darbe sonrasında yine aynı yıl içerisinde kabul edilen 24 Ocak Ekonomik İstikrar Kararları uygulamaya geçmiştir. Esasen Türkiye ekonomisini tam anlamıyla liberalleştirme amacıyla benimsenen bu kararlar 70'lerin sonlarında dünyada ortaya çıkmış olan Yeni Sağ düşüncesinin ürünüdür. Kararların uygulayıcısı ise yine aynı görüşü benimsemiş olan Turgut Özal olacaktır. 1983 yılında iktidara gelen Özal Hükümetleri ekonomide tam anlamıyla liberalleşme yönünde politikalar benimsemiş ve uygulamıştır. Dış ticaret serbestisi, serbest döviz kuru, özelleştirme vb. uygulamalarla liberal politikalar hayata geçirilmiş ve Özal Döneminin sonunda kabul edilen 32 sayılı kararla Türkiye'de liberalleşme süreci hemen hemen tamamlanmıştır.