Türkiye'de evde bakım hizmeti veren yabancı uyruklu çalışanlar bağlamında sosyal güvenlik ve sosyal politika önerileri

İnsanoğlunun toplumsal yaşamı boyunca rastlanan evde yaşlı, hasta, engelli ve çocuk bakımı genellikle kadınlar tarafından yapılmış olup sanayileşme, kentleşme ve demografik değişim gibi nedenlerle kadınların işgücüne katılımlarının artması ile evdeki bakım işinin de başkalarınca yapılması ihtiyacı doğmuştur. Bu ihtiyaç çoğunlukla kayıt dışı olarak karşılanmakta olup yatılı kalacak bakıcı istendiğinde ise ekonomik kriz, sosyal ve siyasal dengesizlikler, iç çatışma ve savaş, siyasi baskılar, doğal afetler ve kitlesel şiddet gibi nedenlerden dolayı göç ile yer değiştiren göçmen ev işçisi kadınlar bu hizmeti yerine getirmektedirler. Bu çalışmanın amacı ise evde bakım hizmetleriyle ilgili ülke örneklerini ve uluslararası mevzuatı ele alıp Türkiye'deki mevzuatla karşılaştırırken, diğer yandan ise evde bakım hizmetleri veren yabancı uyruklu göçmen işçilerin yaşadığı sorunları sahada tespit edip değerlendirerek olası politika ve uygulama önerilerini geliştirmektir. Bu bağlamda, bu tezin saha araştırmasında kartopu örneklemesi ile Ankara'da evde bakım işinde çalışan 36 yabancı uyruklu ev işçisi ile derinlemesine mülakatlar yapılmıştır. Nitel analizler çerçevesinde ulaşılan sonuçlara göre görüşülen göçmen ev işçilerinin köken ülkelerinden daha fazla para kazandıkları için Türkiye'de çoğunlukla kayıt dışı çalıştıkları, yatılı ve tam zamanlı olarak evde bakım hizmeti verdikleri görülmüştür. Günlük çalışma süreleri ortalaması 17 saatten fazla olan bu ev işçilerinin çalışma sürelerine kıyasla aylık gelirlerinin düşük olduğu saptanmıştır. Görüşülen göçmen ev işçilerinin büyük kısmı sağlık güvencesi olmadan çalışmakta, hastalık durumunda işverenlerinden ilaç desteği almakta, memleketlerinden getirdikleri ilaç, vitamin ve bitkisel çayları kullanmaktadırlar. Göçmen ev işçileri kazandıkları para ve kendilerine sunulan imkânlar göz önünde bulundurulduğunda çalışma koşullarından memnun olduklarını fakat kayıtlı ve sağlık güvencesine sahip bir şekilde çalışmak istediklerini ifade etmişlerdir. Yarı-yapılandırılmış derinlemesine soru formunun kullanıldığı saha araştırmasında ulaşılan bulgular neticesinde Türkiye'de evde bakım işinde çalışan göçmen ev işçileri için yasal mevzuat, sağlık hizmetlerine erişim, sosyal güvenlik, örgütlenme ve doğru bilgilendirme başlıkları altında birçok öneri geliştirilmiştir. Evde bakım emeğini veren yabancı uyruklu işçilerin bakış açısından yararlanılarak ve karşılaştıkları sorunlardan yola çıkılarak yürütülen bu araştırma, bütüncül bir çerçeveden bakılarak konuya yaklaşılması ve sosyal güvenlik ile sosyal politika önerilerinin sunulması nedeniyle önem arz etmektedir.