Türkiye'de fındık üretim politikaları kapsamında üretici davranışları ve kararlarını etkileyen faktörlerin analizi

Türkiye, dünya fındık üretim ve ihracatında lider konumda olmasına rağmen, üretim alanlarının verimli taban arazilere doğru plansız bir şekilde genişlemesi bazı yapısal sorunları beraberinde getirmiştir. Bu durum taban arazi yasağı ve alternatif ürün gibi düzenleyici politikaların geliştirmesini zorunlu kılmıştır. Bu araştırmanın temel amacı taban arazilerde fındık üretiminin yasaklanması ile telafi edici ödeme ve alternatif ürün desteği politikalarının etkinliğini ölçmek ve üreticilerin yasaklara rağmen fındık üretiminde ısrar etme nedenlerinin sosyo-demografik ve ekonomik boyutları ile analiz etmektir. Bu amaçla çalışma alanı Samsun İli Çarşamba Ovası olarak belirlenmiş ve ovada yer alan 269 üretici ile anket çalışması yapılmıştır. Çalışmanın makro verilerinde ARIMA Modeli kullanılırken, mikro verilerde Ki-Kare analizi, Karar Ağacı Algoritması (CHAID) ve Binary Lojistik Regresyon analizi yöntemlerinden yararlanılmıştır. Bulgulara göre uygulanan kısıtlayıcı politikalara rağmen araştırma bölgesinde fındık üretim alanları artış göstermiştir. Üreticilerin %46.8'inin taban arazi yasağından, %55.4'ünün ise telafi edici ödeme desteğinden habersiz olduğu; üreticilerin düşük işgücü gereksinimi ve alım garantisi nedeniyle brüt marjı daha yüksek olan ürüne yönelmeyip fındığı tercih ettiği belirlenmiştir. Lojistik regresyon analizi sonuçları, aile işgücünün artmasının alternatif politikalara ilgiyi azalttığını ortaya koymuştur. Karar ağacı algoritmasına göre ise üreticilerin söküm kararlarında en belirleyici faktörün arazi büyüklüğü olduğu ve 10 dekar altındaki küçük işletmelerin söküm politikalarına kısmen olumlu yanıt verdiği belirlenmiştir. Araştırmada fındık üretimi üzerine geliştirilen politikaların uygulamalarının beklenen sonuçları vermediği belirlenmiştir. Yapılan makro analizlerde Türkiye'nin fındık ihracatı açısından bir sorun yaşamayacağını göstermektedir. Sonuç olarak fındık üretimi üzerine belirlenen mevcut politikalardan vazgeçilmesi gerektiği, Türkiye'nin fındık dış ticaret hacminin geliştirilmesi, uluslararası borsalarda etkinliğinin artırılması ve fiyat oluşum mekanizmalarında belirleyici rol üstlenmesine yönelik politikalara ağırlık verilmesi gerektiği belirtilmiştir.