Türkiye'de gayri maddi haklarda transfer fiyatlandırması ve vergilendirme

Küreselleşmenin etkisiyle birlikte para ve sermaye hareketleri önündeki engeller kalkmış, ticarette yaşanan bu serbestleşme sonucunda uluslararası ticaret hacmi hızla büyümüş, para ve sermaye piyasalarında uluslararası entegrasyon gerçekleşmiştir. Çağımızda bilgi önemli bir sermaye haline gelmiştir. Küreselleşen ekonomide ülkelerin rekabet avantajı sağlamasındaki stratejik kaynak artık sermayeden ziyade bilgi olmuştur. Günümüzde özellikle sanayi, teknoloji, yazılım ve ilaç sektörü gibi bilgi yoğun alanlarda faaliyet gösteren çok uluslu şirketlerin piyasa değerinin önemli bir kısmını gayri maddi haklar/maddi olmayan duran varlıklar oluşturmaktadır. İşletmeler açısından gayri maddi hakların öneminin artması sonucu, gayri maddi haklar aynı ülke içerisinde ya da farklı ülkelerde faaliyette bulunan grup işletmeleri ya da ilişkili işletmeler arasında lisans, kiralama, devir ve rehin gibi işlemlere de konu olmaya başlamıştır. İlişkili kişiler arasında gerçekleşen bu gayri maddi hak ödemelerinin emsaline uygun yapılıp yapılmadığının tespiti transfer fiyatlandırmasının konusuna girmektedir. Transfer fiyatlandırması, işletmelerin, ilişkili kişilerden mal veya hizmet alım ya da satımında emsallere uygunluk ilkesine aykırı olarak tespit ettikleri bedel veya fiyattır. Transfer fiyatlandırması konusu iktisat, işletme ve maliye gibi birçok disiplin tarafından incelenmiştir. Ancak günümüzde transfer fiyatlandırması deyince ilk akla gelen konu vergisel yönüdür. Mali açıdan bakıldığında, transfer fiyatlandırması muhtemelen uluslararası en önemli vergi sorunlarının başında gelmektedir. Transfer fiyatlandırması uygulamasında emsal bedelin tespitinde en fazla güçlük yaşanan varlıkların başında ise gayri maddi haklar gelmektedir. Tez çalışmamızda gayri maddi haklar ayrıntılı olarak irdelenerek, bu varlıkların vergi kanunları karşısındaki durumu ve transfer fiyatlandırması işlemleri incelenmiştir. Türkiye'nin transfer fiyatlandırması uygulamasında temel aldığı OECD'nin transfer fiyatlandırması rehberindeki gayri maddi haklara ilişkin güncel değerlendirmeleri esas alınarak, bu varlıkların emsal fiyatının belirlenmesine ilişkin yeni yaklaşımlar ele alınmıştır.