Türkiye'de gıda ürünlerindeki taklit ve tağşişin tüketiciler üzerine etkisi: Hatay ili örneği

Dünyada ve Türkiye'de hileli ürünlerin kullanımı gün geçtikçe artmaktadır. Bu çalışmada Türkiye'de gıda ürünlerinde yaygın olarak görülen taklit/tağşiş uygulamalarının tüketiciler üzerindeki etkilerinin Hatay ili özelinde incelenerek, tüketicilerin bu konuda karşılaştıkları sorunların ve çözüm önerilerinin ortaya konulması amaçlanmıştır. Araştırma verileri Hatay il merkezi ve ilçelerinde yaşayan 150 tüketiciden 2020 yılının Temmuz-Ağustos aylarında yüz yüze görüşme yoluyla elde edilmiştir. Araştırma verileri tüketicilerin dört farklı gelir grubuna göre çapraz tablolar, yüzde oranlar, Likert ölçek, t-testi ve ANOVA ile değerlendirilmiştir. Verileri kullanılan tüketicilerin yaş ortalaması 41 olup 80'i kadın ve 70'i erkek iken %53'ü evli bireylerden oluşmuştur. Lise ve daha az seviyede eğitimli bireylerin oranı %73, gelir aralığı ise 3000-5000 ₺/ay arasında en fazladır (%58). Katılımcıların %42'si gıda ürünlerinde söz konusu olan taklit/tağşiş kavramını bildiğini, %37'si de kısmen bildiğini belirtmiştir. Tüketiciler bir gıda ürününü satın alırken öncelikli olarak üretim ve son tüketim tarihlerine dikkat etmektedir (%50). Gıda ürünlerindeki sağlık ve güvenilirlik özelliklerini dikkate alındığını belirten tüketici oranı %71 düzeyindedir, buna karşılık tüketicilerin %31'i tükettiği gıdalardan kaynaklanan bir sağlık sorunu yaşamıştır. Tüketicilerin gelir düzeyi artışına bağlı olarak daha bilinçli hareket ettiği ve hileli ürünlerden kaynaklanan olumsuzluklardan daha az etkilendikleri görülmüştür. Ancak tüketicilerin çeşitli demografik ve sosyo-ekonomik grupları açısından taklit/tağşiş ürünlerle ilgili olarak riskli durum söz konusudur. Tüketicilerin düşük fiyattan dolayı bu tür gıdaları tercih ediyor olması ve yetkililiklerce yeterince denetim yapılmaması sektördeki başlıca riskler olarak görülmektedir. Hileli gıda ürünleri konusunda toplumda sağlıksız oldukları algısı, bu ürünlerinden kaynaklanan sağlık sorunlarının basın ve yetkili organlarca kamuoyuna duyurulmasının bunlarla mücadelede fırsat olabileceği görülmüştür.