Türkiye' de gelir dağılımında adalet açısından vergi uygulamaları

'Gelir dağılımında adalet' ve devletin bu işlevini yerine getirirken tercihini ayrıcalıklı sınıflar lehine mi yoksa toplumun bütününe ilişkin olarak tarafsız mı gerçekleştireceği konusu tüm dünyada dün de bugün de en çok tartışılan iktisadi meselelerden birisi olmuştur. Son zamanlarda eşitlik, demokrasi, insan hakları gibi kavramların gelişmesiyle birlikte toplumsal barış, ekonomik refah ve kalkınmanın sağlanmasında, 'toplumsal adalet ilkesi' temelinde gelirin vatandaşlar arasında 'adil paylaşımı've kamu kaynak ve hizmetlerinin toplumun tüm kesimlerine eşit mesafede sunulması konusu gittikçe önem kazanmıştır. Devletin ekonomide aktif rol alarak, elinde bulunan araçlar yardımıyla vergi yükünü ve toplam geliri toplumsal sınıflar arasında en adaletli şekilde nasıl paylaştıracağı meselesi de bu bağlamda ülke gündemlerini meşgul etmektedir. Bu tezin amacı, devletlerin bu konuda sahip olduğu en önemli politika araçlarından biri olan vergilerin 'gelir dağılımında adaleti sağlamak' ya da tam tersi 'gelir adaletsizliği yaratmak' açısından rolünün, hem kendi 'genel kuramsal çerçevesinde' hem de 'Türkiye özelinde' ne olduğunun irdelenmesidir. Birinci bölümde 'gelir dağılımı' konusu ve bu konuda akla gelen belli başlı 'gelir dağılımı' yaklaşımlarının yer aldığı kuramsal çerçeve yer almaktadır. Ardından devletlerin buna ilişkin sahip olduğu politika araçlarından biri olarak vergilerin Türkiye'de gelir dağılımında adaletin sağlanması ya da gelir adaletsizliğinin yaratılmasında nasıl kullanıldığı meselesi, hem dünyadan hem Türkiye'den istatiksel veriler sunularak anlatılmaktadır. İkinci bölümde 'vergi' konusu kavramsal olarak biraz daha irdelenerek, vergileme ilkeleri, vergi ödeme gücünü belirlemenin gelir dağılımına etkileri ve vergi harcamaları konusunun detaylı bir değerlendirmesi yapılmaktadır. Ayrıca bu bölümde konuya daha açıklık kazandırmak amacıyla vergilerin sınıflandırılması yöntemlerine de kısaca değinilmektedir. Üçüncü ve son bölümde ise 'Türk vergi sistemi' genel olarak yeniden değerlendirilerek, Türkiye'de vergi yükünün gelirin yeniden dağılımındaki etkisi ve bu konuda ülkede vergi adaletinin ve toplumsal adalet ilkesinin gerçekleşip gerçekleşmediği konusuna somut veriler ve önekler üzerinden yanıtlar aranmaktadır. Türkiye'de bu konuda eleştiri konusu olarak ise, 'vergi harcamaları ile kayıtdışı ekonominin gelir dağılımına etkisi' sorununa dikkat çekilerek bazı önerilerde bulunulmaktadır. Anahtar Kelimeler: Gelir dağılımı, vergi yükü, vergi harcamaları, kayıtdışı ekonomi.