Türkiye`de ham ve işlenmiş petrol ürünü fiyatlarının makro ekonomik büyüklüklere etkisi

Günümüzde sürdürülebilir kalkınmayı gerçekleştirmek ve devam ettirmek ülkelerdikkatlerini jeoekonomik süreç üzerine vermektedirler. Bu süreç, yöntem olarak politikadandaha çok ekonomiye, teknolojiye ve coğrafyaya dolayısıyla enerji kaynaklarına önemvermektedir. Bu denli öneme sahip enerji kaynakları, yenilenebilir ve yenilenemeyen olarakiki grupta ele alınmaktadır.Biomas, güneş, rüzgar, jeotermal ve hidrolik enerji çeşitleri, yenilenebilir enerjisınıflandırmasında yer almaktadırlar. Yenilenebilme özelliliğine sahip doğal kaynaklar;tükenmemeleri, çevresel etkilerinin az olması ve daha az maliyet gerektirmesi gibi nedenlerlegünümüzde yoğun olarak talep görmektedirler.Yine; kömür, doğalgaz, nükleer enerji ve petrol kaynakları ise kendilerineyenilenemeyen enerji gruplaması içerisinde yer bulmaktadırlar. Bu enerji kaynaklarınınkullanımı sonucunda dışarıya çok fazla miktarda enerji çıktığı için genellikle daha fazlakullanılmaktadırlar. Bununla birlikte, çevreye olabilecek olumsuz etkileri ve yüksekmaliyetler nedeniyle kullanımlarında sorunlar yaşanmaktadır.Yenilenemeyen enerji kaynakları arasında yer alan petrol, dünya üzerinde yoğunolarak kullanılan kaynaklar arasında yer almaktadır. Bu özelliği nedeniyle ham petrol veürünleri fiyatlarında meydana gelecek değişimler; gerek ihraç eden, gerekse ithal eden ülkeleriçin büyük önem taşımaktadır.Ham petrol ve ürünü fiyatlarında meydana gelecek azalmalar, enerji kaynağı ihraçeden ülkelerin ulusal gelirlerini azaltıcı etki meydana getirebilecektir. Bununla birlikte fiyatdeğişiklikleri, enerji kaynaklarını ithal eden ülkelerin makro ekonomik büyüklüklerinietkileyecektir.Petrol fiyatlarında meydana gelecek artışlar, özellikle enflasyon üzerinde değişimlermeydana getirebilmektedir. Özellikle, petrol ve ürünlerini girdi olarak kullanan birimlerinmaliyetleri artacağı için satış fiyatlarında da değişimler meydana gelebilecektir. Bu iseenflasyonu artırıcı bir etki meydana getirebilecektir.Petrol ürünleri fiyat değişimleri, makro ekonomik büyüklükler arasından enflasyon,milli gelir, dış ticaret, döviz kuru ve yatırımlar üzerinde değişimler yaratabilmektedir.Türkiye'de ekonomik kriz dönemlerinde yaşanan olumsuzluklar, yukarıda sözü edilentemel makro büyüklükleri önemli ölçüde etkilemektedir.Çalışma kapsamında yapılan girdi çıktı analizi kapsamında, petrol ürünleri imalatıfiyatında petrol ürünleri üretim maliyeti içerisinde ham petrol giderlerinin payı ile orantılıolarak bir artışın meydana geleceği tahmin edilmektedir. Bu artışın özel tüketimde, devlettüketiminde, mal ve hizmet ihracatında ve ithalatında, üretim üzerinden alınan net vergilerdeve çalışanlara yapılan ödemelerde bir artış meydana getireceği düşünülmektedir. Yine,elektrik ve gaz üretimi, suyun arıtımı ve dağıtılması sektörleri fiyatında bu sektörlerin üretimmaliyeti içinde ham petrol giderlerinin payı ile orantılı olarak bir artışın meydana geleceğitahmin edilmektedir bu artışın, yukarıda sözü edilen büyüklüklerde artış meydana getireceğidüşünülmektedir.Çalışmada yapılan regresyon analizinde ham ve işlenmiş petrol ürünleri fiyatdeğişimlerinin yukarıda anlatılan dört temel değişkeni, dereceleri değişmekle birlikteetkilediği sonucuna ulaşılmıştır.Günümüz Türkiye'sinde taşımacılık ve nakliye faaliyetleri, genellikle karayollarıkullanılarak yapılmaktadır. Ayrıca petrol ve ürünleri diğer sektörlerde de yoğun olarakkullanım şansı bulmaktadırlar. Bu nedenle, petrol ithali için büyük miktarda kaynağın, ülkedışına aktarılması zorunluluğu ortaya çıkmaktadır. Alternatif enerji kaynaklarına yönelmek budoğrultuda bir zorunluluk olarak gözükmektedir.