Türkiye'de hanehalkı tüketim harcaması ve talep tahmini

Bu çalışmada talep teorisi, teorinin kısıtlarıyla tutarlı tam talep modellerinin (sistemleri) evrimi ve bu modellerin ampirik çalışmalarda kullanılması incelenmiştir. Türkiye'de zaman serisi tüketim harcamaları ve fiyat serilerinin olmamasından dolayı incelenen talep modelleri ile çalışma yapılamadı. Çalışmada TÜİK ?2003 Bütçe Anketi? verileri ile ampirik bir analiz yapıldı. Bütçe anketi ile yapılan talep çalışmalarında genellikle fiyat olmadığından dolayı daha çok demografik değişkenlerin tüketim harcaması ve tüketim kalıpları üzerindeki etkisi incelenir. Bütçe anketi verileri ile yapılan talep çalışmalarında bağımlı değişkenin söz konusu mal veya hizmetin bütçe payı olarak kullanıldığı (açıklayıcı değişken harcama ve sosyodemografik değişkenler)-Working-Leser olarak adlandırılan- Engel fonksiyonları diğer fonksiyonlara göre en iyi sonuç verdiği kanıtlanmıştır. Ayrıca bu fonksiyon talep teorininin en az toplam kısıtını sağlamasından dolayı da tercih edilmektedir. Bu gerekçelerden dolayı, bu çalışmada TÜİK 2003 Bütçe Anketi verileri ile ana harcama grupları ve gıda-alt grupları için yapılan talep çalışmasında Working-Leser fonksiyonu kullanıldı. Çalışmada, Türkiye bağlamında daha önce yapılan benzer çalışmalarda kullanılan sosyodemografik değişkenlerden (hane genişliği ve lokasyon) farklı olarak hanehalkı reisinin eğitim düzeyi (9), hane nüfusunun yaş kompozisyonu (2 veya 3), lokasyon (kır ve kent) ve cinsiyet gibi sosyo-demografik değişkenler kullanıldı. Çalışma sonuçları bütçe paylarının toplam harcamaya (gelir tahmincisi) ve sosyo-demografik değişkenlere karşı duyarlı olduğu belirlenmiştir. Türkiye'de gıda alt gruplarının gelir esnekliklerinin kır ve kent yerleşim yerleri arasında anlamlı farklılık gösterdiği belirlendi. Eğitim düzeylerinin farklı ürün gurupları üzerinde farklı etkileri olduğu ortaya kondu. Bu çalışmanın önemli bulgularından biri de toplulaştırmış verilerle ve hane verileri ile yapılan analiz sonuçları arasındaki yanlılığı ortaya koyması olarak dikkate alınabilir. Çalışmada toplulaştırılmış (gelir gruplarına göre) ve hane düzeyindeki veriler ile yapılan tahminden hesaplanan harcama esnekliklerinin sistematik olarak benzerlik göstermesine karşın, toplulaştırmış verilerle yapılan tahminlerin tutarlı olarak daha yüksek harcama esneklikleri verdiği belirlendi.