Türkiye'de hisse senedi piyasasını etkileyen makroekonomik faktörlerin analizi

Sermaye piyasaları bir ekonominin gelişmesi için ihtiyaç duyduğu uzun vadeli borçlanmaya olanak sağlar. Ekonomiye işletme sermayesi sağlayarak; hem kamu sektörü, hem de özel sektördeki yatırımcıların orta ve uzun vadeli borçlanma gereksinimlerini karşılamaktadır. Bu gereksinimler para ve sermaye piyasalarında işlem gören özel sektör bono ve tahvilleri, hazine bonosu, devlet tahvilleri ve hisse senetleri vb. aracılığıyla fon fazlası olan ekonomik birimlerden fon açığı olan ekonomik birimlere aktarılmaktadır. Sermaye piyasaları borsalar aracılığıyla faaliyet gösterir. Borsa; hisse senetlerinin, tahvillerin, menkul kıymetlerin ve borçlanma araçlarının alım satımını kolaylaştıran bir pazardır. Borsalar sadece piyasada halihazırda işlem gören menkul kıymetler ve hisse senetleri için değil, aynı zamanda yeni ihraç edilecek hisse senetleri ve menkul kıymetler için de bir pazar niteliği taşımaktadır. Sermaye piyasasının yeni sermaye arz ve talebini buluşturma işlevi borsalar aracılığıyla kolaylaşmaktadır. Finans ve iktisat teorilerine göre, gelişmiş bir piyasa, ülkedeki makroekonomik değişkenlerin bir göstergesi niteliği taşımaktadır. Bu sebeple borsada meydana gelen volatilitelerin makroekonomik değişkenler ile olumlu veya olumsuz bir bağlantısının bulunması beklenmektedir. Söz konusu hipotezin test edilmesi çalışmamızın konusunu oluşturmaktadır. Çalışmada Borsa İstanbul endeksinin 2008-2017 dönemine ait aylık veriler kullanılarak, borsaya ilişkin volatilite endeksi oluşturulmuş ve söz konusu volatilite endeksi ile ulusal ve uluslararası alanda seçilmiş bazı makroekonomik faktörlerin aralarındaki ilişki Vektör Otoregresyon (VAR) yöntemi kullanılarak analiz edilmiştir. Çalışmada; Türk lirası faiz oranlarını temsilen; 2 ve 5 yıllık devlet tahvil verimleri; Euro cinsinden faiz oranlarını temsilen Avrupa Merkez Bankası (AMB) tarafından yayınlanan 3, 5 ve 10 yıllık devlet tahvili verimleri ve son olarak da dolar cinsinden faiz oranlarını temsilen FED tarafından yayınlanan 2, 5 ve 10 yıllık devlet tahvil verimleri kullanılmıştır. Çalışmada ulaşılan genel sonuç, hisse senedi piyasası volatilitesinin büyük ölçüde ulusal makroekonomik faktörlerden ziyade uluslararası makroekonomik faktörlerden etkilendiği şeklindedir. Buna göre; Türkiye gibi gelişmekte olan bir ülkenin sermaye piyasalarının uluslararası faktörlerin etkisine yoğun olarak maruz kaldığı söylenebilir.