Türkiye'de iklim değişikliği ve kırsal kalkınma ilişkisinin analizi: GMM yaklaşımı

Günümüzde kırsal kalkınma kavramının çok boyutlu olduğu, sorunların merkezden değil aşağıdan yukarıya bir kalkınma anlayışıyla çözülmesi gerektiği genel kabul görmektedir. Bu görüş çerçevesinde kırsal alanların kendine özgü özellikleri dikkate alınarak oluşturulan politikalar, kırsal kalkınma için büyük öneme sahiptir. Bununla beraber, kırsal alanların mevcut kalkınma sorunlarının iklim değişikliğinin olumsuz etkileri nedeniyle giderek artacağı da öngörülmektedir. Bu nedenle, çalışmada kırsal kalkınma ve iklim değişikliği arasındaki karşılıklı etkileşimlerin analiz edilmesi amaçlanmıştır. Bu kapsamda öncelikle Türkiye'de kırsal alan tanımlamasına yönelik olarak il bazında kırsal alanlar belirlenmiştir. Daha sonra, kırsal alanlardaki yaşam standartlarını temsil eden çok sayıdaki değişkenle Temel Bileşenler Analizi (PCA) yöntemi kullanılarak il bazında kırsal kalkınma endeksi hesaplanmıştır. Ayrıca, iklim değişikliğini temsil etmek üzere Meteoroloji Genel Müdürlüğü'nden alınan iklim olayları verileri ile her bir il için iklim değişikliği endeksi de hesaplanmıştır. 2008-2021 dönemi için hesaplanan kırsal kalkınma endeksi ve iklim değişikliği endeksi arasındaki ilişkilerin tahmini iki ayrı ekonometrik model ile gerçekleştirilmiştir. Birinci modelde iklim değişikliği endeksi, girişimcilik sayısı, transfer harcamaları, kadın yüksek okul mezun sayısı, illerin aldığı göç ve illerin verdiği göç değişkenlerinin kırsal kalkınma endeksi üzerindeki etkileri; ikinci modelde ise kırsal kalkınma endeksi, dağıtılan su miktarı, çevre vergileri, illerin aldığı göç ve illerin verdiği göçün iklim değişikliği üzerindeki etkileri test edilmiştir. Bu ilişkilerin tahmininde Panel GMM yöntemi kullanılmıştır. Değişkenler arasındaki Eşbütünleşme ilişkisinin varlığı test edildikten sonra Dimistrescu- Hurlin Nedensellik testi uygulanmıştır. Genel olarak bulgular, kırsal kalkınmanın iklim değişikliği üzerinde negatif etkisinin olduğunu gösterirken iklim değişikliği de kırsal kalkınmayı negatif yönde etkilemektedir.