Türkiye'de kamu-özel ortaklığı deneyimi: Ulaştırma sektörü üzerine bir analiz

Yaklaşık son 30 yıldır altyapı ekonomisi için kamu-özel ortaklığı (KÖO) modeli, maliyetlerin özel sektörle paylaşılarak riskin dağıtılması, devlet bütçesinin kısıtlılığı, özel sektörün bilgi ve teknolojisinden yararlanılmak istenmesi, makroekonomik etkilerinden yararlanmak gibi sebeplerden dolayı hükümetler tarafından hem merkezi hem de yerel düzeyde kullanımı tercih edilmektedir. Türkiye'de özellikle son yıllarda başta ulaştırma, sağlık, enerji gibi altyapı sektörlerinde yoğun bir şekilde uygulanmaktadır. Ulaştırma altyapısının KÖO modeli ile gerçekleştirilmesi ise hükümetlere mali alan yarattığı gibi eğer bu projeler doğru bir şekilde uygulanırsa ekonomik kalkınma, ticaret ve diğer faktörleri de kolaylaştıracağı için önemli ölçüde ekonomik etkisi olacaktır. Ancak literatürde, proje karşılaştırmaları, maliyet, etkinlik ve verimlilik analizleri gibi çalışmalar çok fazla olmasına rağmen, KÖO'ların ekonomik etkisine ilişkin çalışmalar çok sınırlı sayıdadır. Bu bakımdan çalışmada KÖO modeli kapsamında gerçekleştirilmiş olan ulaştırma altyapısının ve ulaştırma altyapısı iyileştirmelerinin, ekonomik büyüme üzerindeki etkisi ve performansının ne yönde etkilendiği değerlendirilmeye çalışılmaktadır. Ulaştırma altyapı sektöründe KÖO'nun, 1990-2020 dönemlerini kapsayan Türkiye ve bazı gelişmekte olan ülkelerde ekonomik büyüme üzerindeki etkisine ilişkin panel veri analizi yöntemi ile ekonometrik analizi yapılmıştır. Analiz sonucunda, ulaştırma sektöründe KÖO proje sayısı ve havayolları altyapısında KÖO proje sayısının ekonomik büyüme üzerindeki etkisi literatür ile uyumlu olarak pozitif yönde ve istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur.