Türkiye'de koordinasyon boyutuyla uluslararası insani yardım: Sorunlar ve tespitler

Suriye'de iç savaşın başladığı 2011 Yılından itibaren, her yıl sayıları artarak ülkemize gelen yaklaşık 3,5 milyon sığınmacı, topraklarını terketmek zorunda bırakılmış ve başta Suriye'ye sınırı olan iller olmak üzere Türkiye'nin çeşitli yerlerine yerleşmişlerdir. Özellikle 2014 yılından itibaren Suriye'deki iç savaş süreci komşu ülkeler ve Avrupa Birliği'ni de içine alan bir insanlık krizine dönüşmüştür. Kasım 2015 tarihinde AB, Türkiye'ye 3 milyar Euro, Mart 2016 tarihinde ise 3 yıllık bir plan dahilinde ikinci bir 3 Milyar Euro destek vermeye başlamıştır. Avrupa Birliği'nin yaptığı yardımlarla birlikte, ABD, İngiltere, Almanya, Fransa, Japonya, Katar gibi ülkeler de Türkiye'nin yükünü hafifletmek için İnsani Yardım adı altında, Uluslararası Yardım Kuruluşları (STK) ve Birleşmiş Milletler aracılığıyla proje bazlı destek sağlamaktadırlar. Sahada yaklaşık 40 Uluslararası/ Ulusal İnsani Yardım Kuruluşu, yaklaşık 8.000 kişiyi istihdam ederek 3,5 Milyon Suriyeli misafir ve yerel halka nakit desteği, eğitim desteği, gıda desteği, koruma desteği, sosyal destek, mesleki eğitim, bilgilendirme, yönlendirme gibi konularda hizmetler sunmaktadır. Ülkemizde uluslararası insani yardım, istihdam rakamları ve bütçe miktarının büyüklüğü sebebiyle bir sektör halini almış ve özellikle Suriyelilerin yaklaşık % 65 'inin yaşadığı Mersin, Adana, Hatay, Gaziantep, Kilis, Şanlıurfa, Mardin, Kahramanmaraş ve Osmaniye illerinin bulunduğu bölgeleri olumlu/ olumsuz etkilemeye başlamıştır. Bu çalışmada Uluslararası İnsani Yardım Koordinasyon boyutuyla incelenmiş olup öncelikle uluslararası insani yardım, hibe kaynakları, uluslararası insani yardım kuruluşları, yapılan çalışmalar ve koordinasyon hakkında araştırma yapılmış, insani yardımın koordinasyonu ve yaşanan sorunlar araştırılarak mevcut koordinasyon yapısı degerlendirilmiş ve mevcut koordinasyon yapısını geliştirecek düzenlemeler üzerine çalışılmıştır. Çalışma kapsamında Suriyelilerin yaklaşık % 65 'inin yaşadığı Mersin, Adana, Hatay, Gaziantep, Kilis, Şanlıurfa, Mardin, Kahramanmaraş, Osmaniye illerinde faaliyet yürüten uluslararası/ulusal yardım kuruluşları, kamu kurumları, bölgesel kalkınma ajansları, STK çalışanları, akademisyenler, esnaf odaları ile görüşülmüştür. Derinlemesine mülakat tekniği ile yapılan araştırmanın sonucunda araştırmaya katılan kamu kurumu ve sivil toplum kurumu çalışanı ve insani yardımlardan faydalanana toplam 73 katılımcılarımızdan alınan verilere dayanarak yardımların dağıtımında adalet ve eşitlik anlamında ciddi sıkıntılar yaşandığı, yardımların eşit ve adil bir şekilde Türkiye geneline ulaştırılmasını sağlayacak ve yardım kuruluşlarını şehirlerin ihtiyaç ve sosyo-ekonomik altyapısına göre yönlendirecek bir koordinasyon mekanizmasına ihtiyaç olduğu tespit edilmiştir. Katılımcıların neredeyse tamamı ortak düşünce olarak merkezi bir koordinasyon mekanizması ile bilgilerin depolandığı ve yapılan yardımların bir sistem üzerine kaydedilip, mükerrer yardımların önüne geçilebildiği ortak bir veritabanı oluşturulmasını faydalı bulmaktadır.