Türkiye'de küresel ısınma ve iklim değişikliği alanında hazırlanmış tezlerin incelenmesi (2021-2025 yılları)

Küresel ısınma ve iklim değişikliği yalnızca çevresel değil; aynı zamanda ekonomik, sosyal ve politik etkileriyle tüm dünyayı ilgilendiren çok boyutlu bir kriz halini almıştır. Bu bağlamda, yükseköğretim kurumlarında hazırlanan lisansüstü tezler, hem akademik bilgi üretimi hem de çevre politikalarının şekillenmesi açısından önemli bir rol üstlenmektedir. Bu çalışmanın önemi, küresel ısınma ve iklim değişikliği üzerine yazılmış tezlerin bütüncül bir yaklaşımla değerlendirilmesini sağlayarak, Türkiye'deki akademik eğilimlerin ve metodolojik çeşitliliğin izlenmesine katkı sunmasıdır. Bu yüksek lisans araştırması, 2021 yılı ve sonrasında Türkiye'de hazırlanmış küresel ısınma ve iklim değişikliği konulu lisansüstü tezleri niteliksel ve niceliksel bakış açılarıyla incelemeyi amaçlamaktadır. Bu çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi yöntemi kullanılmıştır. Verilerin analizinde ise içerik analizi kullanılmıştır. Çalışmada ulaşılan tezler; yayım yılı, üniversite, örneklem grubu, kullanılan araştırma yöntemi, veri toplama aracı ve disiplin alanları gibi başlıklar altında sınıflandırılmış; böylece Türkiye'de bu alanda gerçekleştirilen akademik çalışmaların temel yönelimleri ve mevcut araştırma boşlukları sistematik biçimde ortaya konmuştur. Araştırma kapsamında Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi (YÖKTEZ) veri tabanından ulaşılan toplam 630 tez incelenmiş; yöntemsel ve yapısal yeterliliğe sahip 605 tez örnekleme dahil edilmiştir. Bulgular, tez sayısında özellikle 2023 ve 2024 yıllarında kayda değer bir artış yaşandığını göstermektedir. 2024 yılı, 216 tezle en fazla çalışmanın gerçekleştiği yıl olmuştur. Üniversite dağılımı incelendiğinde, Türkiye'de faaliyet gösteren 209 üniversitenin 127'sinde (%60,8) bu temalarda en az bir tez hazırlandığı tespit edilmiştir. En fazla tez üreten üniversiteler Orta Doğu Teknik Üniversitesi (n=28), İstanbul Teknik Üniversitesi (n=27) ve İstanbul Üniversitesi (n=26) olmuştur. Örneklem grubu açısından en sık tercih edilen grup literatür (%23,8) olup, bunu saha verileri (%15,4) ve meteorolojik veriler (%8,2) izlemiştir. Araştırma yöntemleri bağlamında toplamda 25 farklı yöntemin kullanıldığı saptanmıştır. En sık kullanılan yöntemler nicel araştırma (%15,7), nitel araştırma (%12,5) ve doküman analizi (%11,6) olurken; yöntem bilgisine hiç yer verilmeyen tez oranı %15,9'dur. Veri toplama araçları arasında dokümanlar (%16,6), anket formları (%12,7) ve yarı yapılandırılmış görüşmeler (%10,4) ön plana çıkmıştır. Disiplinel dağılım açısından tezlerin çoğu eğitim-öğretim (%9,3), inşaat mühendisliği (%7,6), kamu yönetimi (%7,1), ziraat (%6,3), ekonomi (%6,1) ve şehircilik ve bölge planlama (%6,0) alanlarında yoğunlaşmıştır. Bu disiplinler, tüm tezlerin %60,4'ünü oluşturarak konunun çok disiplinli doğasına işaret etmektedir. En fazla çalışmanın gerçekleştiği yıl 2024 olmuştur. Elde edilen tüm bulgular, Türkiye'de küresel ısınma ve iklim değişikliği konularına yönelik akademik ilginin arttığını ve bu alandaki araştırmaların disiplinler arası bir yapı kazandığını göstermektedir.