Türkiye'de kıyı-mülkiyet ilişkilerinin irdelenmesi: Trabzon sahil geçiş yolu örneği

ÖZET Yeryüzündeki değişik yer şekilleri arasında en hızlı değişime uğrayan birimler kıyı alanlarıdır. Özellikle son 25 yıl boyunca, Türkiye kıyılarının iç ve dış turizm talebine bağlı olarak yoğun bir nüfus baskısı altına girmesi, ikinci konut ve tatil siteleri yapımı, aşın ve çarpık yapılaşmalar; sanayi kuruluşları, kum ocağı haline dönüştürülen kumsallar, doğal ve kültürel peyzajı, kent estetiğim ve ekolojiyi önemsemeyen liman, mendirek, dalgakıran vb. gibi inşaatları, arazi kazanmak için yapılan dolgular, kıyı düzenlemesi adına gerçekleştirilen kazılar ve hatta ulaşım sorununun çözümü adına gerçekleştirilen otoyollar ve daha bir çok uygulamalar, kıyılarımızın günümüzde ne denli büyük bir baskı altında olduğunu açık bir şekilde göstermektedir. Trabzon şehri de son yıllardaki hızlı ve plansız kentleşme sorunuyla karşılaşılan yerlerden biridir. Bu tez çalışmasında ilk olarak; Türkiye kıyılarının, farklı özellikler göstermesi nedeniyle çeşitli kıyı bölgelerimize ait örnek imar planlan temin edilmiştir. Bu şekilde 15 farklı ili kapsayan 26 adet pilot bölgeye ait uygulama imar planlan incelenmiş, planların kamu yaran ilkesi esas alınarak yapılıp yapılmadığı araştırılmıştır. Tezde, Trabzon ili kıyı bölgesindeki kullanımının belirlenmesi amacıyla; üç farklı uygulama yapılmıştır. İlk uygulamada; kıyı bölgesinde yapılmış olan imar planlarının kamu yaran gözetip gözetmediği, mevcut planlardaki kullanım büyüklüklerinin nasıl bir dağılım gösterdiği incelenmiş ve yorumlanmış, ikinci uygulamada; dijital fotogrametri yöntemi kullanılarak farklı tarihlerde çekilmiş hava fotoğraflarının değerlendirilmesi ile kıyı çizgisindeki ve kıyı bölgesindeki kullanımın değişimi belirlenmiş, son uygulamada ise Trabzon sahil geçiş yolu örneğinde kıyı kenar çizgisi mülkiyet ilişkileri Coğrafi Bilgi Sistemleri teknolojileri yardımıyla irdelenmiştir. Çalışma sonucunda; kıyı bölgelerinin Anayasa'da belirtilmesine rağmen kamu yararına kullanılmadığı, Trabzon ilinde büyük bir kısmı kamu kuruluşları ve vatandaşlar tarafından yasalara ve kamu yararına aykırı kullanıldığı, mevzuat düzenlemesinin acilen yapılması gerektiği, teknolojik gelişmelerden yararlanmak suretiyle sürdürülebilir kıyı alanı yönetiminin bir an önce hayata geçirilmesinin zorunluluk haline geldiği, tespit edilmiştir. Anahtar Kelimden Kıyı, Kıyı Çizgisi, Kıyı Kenar Çizgisi, Kıyı Bölgesi, Mülkiyet, Kamu Yaran, Sahil Şeridi, Coğrafi Bilgi Sistemleri, Dijital Fotogrametri VI