Türkiye`de liberalizasyon sürecinde dış ticaret hadlerindeki gelişmenin analizi

Uluslararası İktisat teorisinde önemli bir yeri olan "dış ticaret hadleri" kavramı iktisadi çözümlemelerde özellikle gelişmekte olan ülkelerin(GOÜ) dış iktisadi ilişkilerinin analizinde kullanılmaktadır. Dış ticaret hadleri kavramının bu denli yoğun bir ilgi alanı oluşturmasının başlıca nedeni, kavramın dış ticaretten elde edilen kazançların bir göstergesi olarak kullanılmasısır. Genel olarak klasik ve neoklasik iktisatçılar, bu kavramı dış ticaretten elde edilen kazançların gerçek bir ölçüsü olarak kabul etmişlerdir. İktisat literatüründe dış ticaret hadleri ile ilgili teorik tartışmalara 1800'lü yılların başlarından beri rastlanmaktadır. Klasik iktisatçılar,büyük ölçüde azalan verimler kanununadayanarak, uzun dönemde, ilksel mal olarak nitelenen tarımsal ürünler ve hammaddelerin mamul mallar karşısındaki ticaret hadlerinin iyileşeceğini ileri sürmüşlerdir. İkinci Dünya Savaşından sonra yapılan çalışmalar ise, klasik iktisatçılar tarafından genellikle paylaşılan görüşlerin aksine, uzun dönemde ilksel malların ticaret hadlerinin kötüleşmekte olduğunu ortaya koymuştur. Bu çalışmalar, "bozulan ticaret hadleri hipotezi" olarak isimlendirilen ve teorik temeli R.Prebisch ve H. W. Singer tarafından geliştirilen bir hipotezin doğmasına yol açmıştır. Klasik iktisatçılar, ticarete katılan her ülkenin avantajlı çıkacağını ileri sürerek, ekonomide liberal politikalar izlenmesini tavsiye ederken, R.Prebisch, H. W. Singer ile birlikte G.Myrdal gibi "yapısal görüş" olarak isimlendirilen iktisatçılar ise, ithal ikamesine dayalı politika uygulamalarını tavsiye etmektedirler. Türkiye, 1980 yılından itibaren ekonomide liberalizasyonu sağlama yönünde önemli biryapısal değişklik gerçekleştimiştir. Liberalizasyon sürecinde Türkiye'deki dış ticaret hadlerinin gelişimi ve dış ticaret hadlerindeki değişimleri etkileyen faktörler incelendiğinde; Türkiye'nin dış ticaret hadlerinde negatif bir trende sahip olduğu görülmektedir. Liberalizasyon sürecinde dış ticaret hadlerinin Granger nedeni olarak toptan eşya fiyatları endeksi ve nominal döviz kuru değişkenleri belirlenmiş olup, liberalizasyon, büyüme, dış ticaret dengesi ve sanayi ihracatının toplam ihracat içerisindeki payı değişkenlerinin dış ticaret hadlerinin Granger nedeni olmadığı belirlenmiştir. Ancak, sanayi ihracatı ile dış ticaret hadleri trendi karşılaştırıldığında, Singer-Prebisch hipotezinin Türkiye için geçerliliğini koruduğu yönünde bulgular da elde edilmiştir.