Türkiye'de MR ve BT görüntüleme işlemlerinin Sosyal Güvenlik Kurumuna ekonomik yükünün değerlendirilmesi

Türkiye'de Manyetik Rezonans (MR) ve Bilgisayarlı Tomografi (BT) görüntüleme işlemlerinin Sosyal Güvenlik Kurumuna ekonomik yükünün değerlendirilmesi bu çalışmanın amacını oluşturmaktadır. Çalışmada Türkiye'de 2008-2011 yılları arasında sağlık tesislerine göre gerçekleştirilen MR ve BT görüntüleme işlem sayılarının ve işlem tutarlarının incelenmesi ve toplam müracaat sayıları içerisindeki paylarının değerlendirilmesi hedeflenmiş, 2010 yılındaki MR ve BT görüntüleme fiyat artışının işlem sayısı ve tutarına etkisi tespit edilmeye çalışılmıştır. 2008-2011 yılları arasında MR ve BT işlemleri için yapılan harcamaların sağlık tesisi faturaları içindeki oranı 2008 yılında % 3,54 iken, 2009 yılında %3,77'ye yükseldiği 2010 yılında %3,75 ve 2011 yılında %3,59'luk oran ile 2009 yılına göre azaldığı görülmektedir. Özel sağlık tesislerinde ise bu durumun tam tersine her yıl artış görülmektedir. 2008'den 2011'e Türkiye genelinde çekilen MR sayısında çok ciddi bir artış olmuş, 2011 yılında yaklaşık 2 kat artmıştır. MR türleri içinde bakıldığında 2008-2011 yılları arasında en büyük payı %25-30 oranlarında ?MR, vertebra, lomber? almaktadır. 2. sırayı %20 civarlarında aldığı pay ile ?MR, beyin?, 3. sırayı ise %17-20 oranlarında ?MR, Eklem tek? almıştır.BT sayıları toplamına bakıldığında 2008 yılından 2011 yılına gelene kadar %50'ye yakın bir artış olduğu dikkat çekmektedir. BT türleri arasında en büyük payı tüm yıllarda yaklaşık %30-33 oranında aldığı pay ile beyin tomografisi, 2. sırayı %14-16 oranlarında toraks tomografisi ve 3. sırayı ise %11-12 oranları ile üst abdomen tomografisinin aldığı görülmektedir. 2008 yılında MR ve BT işlem sayıları arasındaki %41'lik farkın yıllar içerisinde hızla azalarak 2011 yılında %3'lere düşmesi önemli bir diğer bulgudur. Özel sağlık tesislerinde toplam hasta müracaatları içinde MR işlem sayısının en fazla olduğu il Çankırı, Burdur ve Erzurum'dur. Sağlık Bakanlığı 2. Basamak sağlık kurumlarında ise diğerlerine nazaran çok yüksek olmamakla birlikte Kilis, Yalova ve Düzce illerinde toplam hasta müracaatları içinde MR işlem sayısının fazla olduğu görülmektedir. Sağlık Bakanlığı 3. Basamak sağlık kurumlarında Ordu ili öne çıkmaktadır. Son olarak üniversite sağlık kurumlarına baktığımızda Kütahya, Adana ve Balıkesir illerinde toplam hasta müracaatları içinde MR işlem sayısının fazla olduğu görülmektedir. Sağlık tesis türüne göre hasta müracaatları içerisinde gerçekleştirilen MR işlemlerinin payının farklılık gösterip göstermediğini belirlemek için Tek Yönlü Varyans Analizi yapılmış, oranlar arasındaki farkın istatistiksel olarak anlamlı olduğu sonucuna ulaşılmıştır (F= 16,681; p=0,000). Özel sağlık tesislerinde toplam hasta müracaatları içinde BT işlem sayısının en fazla olduğu il Ağrı ve Muş'tur. Sağlık Bakanlığı 2. Basamak sağlık kurumlarında ise Hakkari'de toplam hasta müracaatları içinde BT işlem sayısının fazla olduğu görülmektedir. Sağlık Bakanlığı 3. Basamak sağlık kurumlarında Ordu öne çıkmaktadır. Son olarak üniversite sağlık kurumlarına baktığımızda Sivas ve Adana'da toplam hasta müracaatları içinde BT işlem sayısının fazla olduğu görülmektedir.Sağlık tesis türüne göre hasta müracaatları içerisinde gerçekleştirilen BT işlemlerinin payının farklılık gösterip göstermediğini belirlemek için Tek Yönlü Varyans Analizi yapılmış, oranlar arasındaki farkın istatistiksel olarak anlamlı olduğu sonucuna ulaşılmıştır (F= 13,557; p=0,000). Sağlık tesisi türünün hasta müracaatları içerisinde gerçekleştirilen BT işlemlerinin payını nasıl etkilediğini belirlemek için ikili karşılaştırmalar Tamhane's T2 testi ile yapılmış ve 2. basamak devlet sağlık kurumlarına müracaatlarda BT işlem payı diğerlerime nazaran daha düşüktür ve aradaki fark istatistiksel olarak anlamlıdır. Yapılan Pearson Korelâsyon Analizde de Genel Sağlık Sigortası (GSS) kapsamı ile MR İşlem sayısı arasındaki ilişkinin pozitif yönde ve güçlü olduğu sonucuna ulaşılmıştır (r= 0,988, p=0,000).Fiyatlarda yapılan azalma işlem sayısının artmasına neden olmuştur. Ancak yapılan bağımlı örneklem t-testi sonucuna göre bu farkın istatistiksel olarak anlamlı olmadığı belirlenmiştir (t=-1,567; p=0,122). Ülkemizdeki kıt kaynakların en etkin şekilde dağıtılabilmesi için sağlığa ilişkin verilerin öncelikle bilgiye dönüştürülmesi gereklidir. Elimizdeki veriler işlendiği zaman mevcut yapıyı görebilecek ve böylelikle ileriye dönük kanıta dayalı politikalar ve planlamalar yapma imkânına kavuşabileceğiz. Dolayısıyla yaptığımız çalışmada görüntüleme yöntemlerine ait verilerin yıllara göre özellikle Sağlık Uygulama Tebliği (SUT) değişikliklerine göre ivmelerinin incelenmesi bundan sonra SGK'nın yapacağı politikalarda önemli bir veri kaynağı oluşturacağını düşünmekteyiz.