Türkiye mücevherat sektörü dijital dönüşüm süreçlerinin kabulünde sürdürülebilirlik bilincinin etkisi

Dijital tabanlı sistem ve uygulamalar, günümüz dünyasında dönüşümün en önemli argümanı olarak ifade edilebilmektedir. Yaşamın her noktasında yer alan bu kavram doğal olarak işletmeleri ve iş yapış şekillerini de derinden etkilemekte, sektörler buna göre yapılanmakta, değişmekte ve dönüşmektedir. Literatürde dijital dönüşüm olgusuna yönelik farklı boyutlarda gerçekleştirilmiş çalışmalar mevcuttur. Bu araştırmada, teknoloji kabul ve kullanım birleştirilmiş teorisi-2 (UTAUT2) merkezli kavramsal model, sürdürülebilir bilinç ölçeği (SBÖ) ekonomik perspektifinde bilgi, tutum ve davranış boyutları ile genişletilerek istatistiki olarak test edilmiş, Türkiye mücevherat sektörü özelinde kullanım niyeti ve gerçek kullanım davranışı boyutlarının anlaşılabilmesi ve bunun dönüşüme etkilerinin yorumlanabilmesi amaçlanmıştır. Araştırmada sektörün temel faaliyeti olan pazarlama ve satış fonksiyonu esas alınarak, pazarlama faaliyetlerinde kullanılan dijital süreç uygulamalarının bütüncül kabulüne odaklanılmıştır. Bu açıdan kavramsal model genişletilirken aynı zamanda bütüncül yaklaşım ile de geliştirilmiştir. Araştırmanın evreni, Türkiye'de orta ve büyük ölçekli, kendi ticari markaları ile mağaza perakendeciliği yapan mücevherat ve kuyum işletmelerini kapsamaktadır. Bu evrenden kartopu örneklem yöntemi ile seçilen 361 perakende işletme mensubu araştırmanın örneklemini oluşturmaktadır. Kavramsal modele bağlı olarak hazırlanan dijital anket yöntemi ile veriler toplanmıştır. Toplanan verinin geçerliliği ve örneklem yeterliliği testleri tamamlanmıştır. Araştırmada en küçük kareler yapısal eşitlik modellemesi PLS-SEM yöntemi kullanılarak yapısal model analizleri gerçekleştirilmiştir. Gösterge güvenilirliği (DFA), iç tutarlılık güvenilirliği, ayrışma ve yakınsama geçerliliği ile verinin yapısal eşitlik modeline uyumu ortaya konulmuştur. Araştırma sonucunda, kavramsal model kapsamında teknoloji kabulünü alışkanlık, fiyat değeri, hedonik motivasyon, performans beklentisi, sosyal etki faktörleri etkilerken, kolaylaştırıcı koşullar kullanım davranışını, sürdürülebilir bilinç tutum boyutu ise kullanım niyetini etkilediği görülmektedir. Çaba beklentisi, sürdürülebilir bilinç bilgi ve davranış boyutlarının ise teknoloji kabulü üzerinde etkisi yoktur. Modelin bütünsel yapısı, dijital dönüşümün benimsenmesinde davranışsal niyetin önemli bir aracı değişken rolü oynadığını ortaya koymaktadır. Sektörel açıdan elde edilen bulgular ve kullanım sıklıkları göz önünde bulundurulduğunda, işletmelerin dijital pazarlama, E-Ticaret ve mobil uygulamalara yönelik görece yüksek adaptasyon düzeyi, yapay zekâ, blok zinciri ve iş zekâsı gibi ileri teknolojilerin kullanımında sınırlı bir farkındalık ve uygulama düzeyi ortaya koymaktadır. Bulgular ışığında örneklemin temsil ettiği evren ve parçası olduğu Türkiye mücevherat sektörünün dijital dönüşüm sürecinde önemli bir geçiş aşamasında olduğu söylenebilmekte, fakat bunun bütüncül bir dönüşüm olmadığı anlaşılmaktadır. Sektör özelinde farklı odaklarda araştırmaların dönüşüme katkı yapması beklenmektedir.