Türkiye'nin Batı bölgesinde meteorolojik ve hidrolojik kuraklığın yayılımı, eğilimi ve sürekliliğinin analizi

Bu çalışmada, Akdeniz Havzası içerisinde yer alan Türkiye'nin yedi havzasına dağılmış 13 meteoroloji gözlem istasyonu ile 8 akım gözlem istasyonuna ait aylık toplam yağış ve aylık ortalama akım verileri kullanılarak, farklı zaman ölçeklerinde (3, 6 ve 12 aylık) meteorolojik ve hidrolojik kuraklıkların belirlenmesi ve bu kuraklık türleri arasındaki ilişkinin ortaya konulması amaçlanmıştır. Kuraklık şiddetlerinin belirlenmesinde Standart Yağış İndisi (SPI) ve Standart Akım İndisi (SSI) kullanılmıştır. Kuraklık trendlerinin tespiti için Mann-Kendall Sıra Korelasyon Testi (MK) uygulanmıştır. Eğilimlerin uzun süreli hafızaya sahip olup olmadığını değerlendirmek amacıyla ise Yeniden Ölçeklendirilmiş Aralık Analizi (R/S) ve bu analizden elde edilen Hurst katsayısı (H) kullanılmıştır. Analizler sonucunda, çalışma alanında meteorolojik kuraklıkların, orta şiddetli kuraklıklar bakımından kısa dönemlerde (3-6 ay) daha yoğun olarak yaşandığı, aşırı ve çok aşırı kuraklıkların ise 12 aylık zaman ölçeklerinde daha belirgin olduğu tespit edilmiştir. Hidrolojik kuraklıklar açısından ise çok aşırı kuraklıkların 3 , 6 ve 12 ay için çalışma alanında Büyük Menderes Nehri- Aydın Köprüsü ve Gediz Nehri-Manisa istasyonlarında hâkim olduğu gözlenmiştir. Meteorolojik kuraklıkların hidrolojik kuraklığa yayılımı, özellikle 6 aylık zaman ölçeğinin birinci dönemi (Ekim-Mart) ve 12 aylık zaman ölçeği için lag-1 (1 yıllık gecikme) ile gerçekleşmiştir; diğer dönemlerde ise yayılım, daha çok lag-2 ve lag-3'te yoğunlaşmıştır. Her iki kuraklık türüne ait trend analizleri, kuraklık eğilimlerinin şiddetlendiğini göstermektedir. Ayrıca, uzun dönemli hafızanın varlığı, bu eğilimlerin gelecekte de mevcut biçimiyle devam edeceğini göstermektedir. İstasyon bazında yapılan analizlerin ardından, kuraklıkların bölgesel eğilimini değerlendirmek amacıyla Bölgesel Ortalama Mann-Kendall Sıra Korelasyon Testi (BOMK) uygulanmıştır. Hidrolojik kuraklıklar açısından BOMK sonuçları, çalışma alanında 3, 6 ve 12 ay için kuraklık şiddetlerinde ( -2,534, -2,894, -2,621) istatistiksel olarak anlamlı azalma eğilimlerinin olduğu tespit edilmiştir. Meteorolojik kuraklıklar açısından ise, 3 aylık 1. dönem (Ekim-Aralık) için -0,635, 2. dönem (Ocak-Mart) için -0,103 ve 6 aylık 1. dönem (Ekim-Mart) için -0,402 değerleri ile istatistiksel açıdan anlamlı olmayan azalma eğilimleri olduğu saptanmıştır.