Türkiye'nin temel tarım ortağı ülkeleri ile endüstri içi ticareti

Temel özellikleri bakımından birbirine benzeyen mallar, ilgili firmalarca farklılaştırılıp ticarete konu edilmektedir. Bu bağlamda, benzer malların ülkeler arasında eş zamanlı olarak ihraç ve ithal edilmesine endüstri içi ticaret (EİT) denir. Günümüzde EİT şeklinin yalnızca imalat sanayi malları üzerine değil; aynı zamanda tarım malları üzerine de yapıldığı görülmektedir. Çalışmanın amacı, Türkiye'nin tarım mallarındaki EİT düzeyini analiz ederek tarım sektöründe yaşanan gelişmeleri ortaya koymaktadır. Bu doğrultuda, Türkiye'nin tarım ticaretinde önemli paya sahip yedi ülke belirlenmiş ve 1999-2018 dönemi dış ticaretini kapsayan bir analiz yapılmıştır. TÜİK'in resmi web sitesinde sunulan Uyumlaştırılmış Mal Tanım ve Kod Sistemi (HS) fasıl bazlı ticaret verilerinin kullanıldığı analizde, EİT düzeyini belirlemek üzere Grubel-Lloyd endeksi baz alınmıştır. 99 adet fasıl içerisinde 28 adet fasılın tarım sektörüyle ilişkili olduğu belirlenmiş ve bu fasıllar, beş grup altında toplanmıştır. Analiz sonucunda elde edilen bulgulara göre 2018 yılına gelindiğinde, Türkiye'nin seçili yedi ülke ile gerçekleştirdiği tarım ticareti içerisindeki EİT düzeyi en yüksek mal grubu gıda sanayi ürünleridir (16-24). Diğer taraftan 2018 yılında ortalama EİT düzeyi en düşük mal grubu ise dokumaya elverişli bitkisel ve hayvansal ürünlerdir (51-53). Ayrıca analiz sonucunda gerek Türkiye gerekse dünya ekonomisini derinden etkileyen kriz gibi olağanüstü durumların yaşandığı yıllarda, EİT oranlarının belirgin değişikliklere uğradığı tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Türkiye, endüstri içi ticaret, Grubel-Lloyd endeksi ve tarım malları