Türkiye'nin turizm gelirlerindeki sızıntılar ve bu sızıntıların hesaplanmasına yönelik bir yaklaşım

Dünyada turizmden gelir elde eden ülkeler için, turizmin gelir etkisini hesaplamaya yönelik çalışmalar her zaman önemini korumaktadır. Bununla birlikte, dış turizm gelirlerinin hesaplanması, oldukça kapsamlı ve pahalı bir organizasyonu gerektirmektedir. Son yıllarda Dünya genelinde bu güçlüklerin aşılabilmesi için kamu otoriteleri marifetiyle, ziyaretçi anketleri kullanılarak veri toplandığı görülmektedir. Türkiye'de de Dünya geneline paralel bir durum görülmektedir. Bu çalışmada turizm gelirlerinin ülke ekonomisi içindeki yerini daha gerçekçi ve net bir şekilde tanımlayabilen; bu gelirlerin oluşabilmesi için yatırım ve tüketim amacıyla ithal edilen mal ve hizmetler, tasarruf, vergi, yurtdışında eğitim, yabancı personel istihdamı, yurtdışı pazarlama ve tanıtım harcamaları gibi nedenlerle - sızıntı kalemleri - ekonomi dışına çıkan kayıpların da göz önüne alındığı net bir turizm geliri hesaplama yöntemi için gerekli teorik ve uygulanabilir bir çerçeve sunulması amaçlanmaktadır. Çalışma sonuçlan itibariyle, turizm sektörünün Türk ekonomisi içerisindeki yerinin daha doğru anlaşılmasını sağlayabilmeye yöneliktir. Buna ilave olarak, turizm gelirlerinin ortaya çıkması için katlanılan maliyetler, yapılan yatırım ve harcamalardan kaynaklanan döviz kaçakları ile tasarruf ve vergi gibi ekonomiden çıkan kayıplar, daha net bir şekilde tanımlanabileceği için sosyal ve ekonomik açılardan daha gerçekçi bir fayda maliyet analizi yapılması mümkün hale gelir. Sektördeki sızıntı miktarının belirlenmesi yalnızca gelir hesaplamaları yapılırken dikkate alınması gereken bir husus değildir. Aynı zamanda ekonomik anlamda bir sektörün etkinliğini ölçmede kullanılan en önemli değişkenlerden biri olan çarpan katsayısının büyüklüğü de sızıntı miktarına bağlı olarak ortaya çıkmaktadır. Turizm sektörünün reel anlamda ülke ekonomisine sağladığı faydanın ortaya konabilmesi büyük oranda sızıntı miktarının hesaplanmasından geçmektedir. Bu çalışmada DİE Turizm Sektörü Uydu Hesaplan 1996 -1998, DÎE Input - Output Tablosu 1996, DÎE İstatistik Yıllıkları, Merkez Bankası Sektör Bilançoları 1997, DPT Ekonomik Sosyal Göstergeler, Hazine Müsteşarlığı, Yabancı Sermaye Raporu gibi yayınlardan ve yayınlanmamış bazı hizmete özel belgeler ve internet sayfaları kapsamında ki ikincil veri kaynaklarından yararlanılarak Türkiye'nin turizm gelirlerindeki sızıntıyı hesap etmeye yönelik bir model sunulmuştur.Anahtar kelimeler: Turizmin ekonomik etkileri, turizm geliri, sızıntı, turizm çarpan katsayısı, input-output analizi, uydu hesaplan.