Türkiye'de özel yetenekli öğrencilere matematik eğitimi konusundaki doktora tezlerinin incelenmesi

Amaç: Bu araştırmanın amacı 2000-2024 yılları arasında Türkiye'de özel yetenekli öğrencilerin matematik eğitimi üzerine yazılmış doktora tezlerini inceleyerek, bu tezlerin yöntemsel, kuramsal ve tematik özelliklerini ortaya koymaktır. Bu sayede, alandaki araştırma eğilimleri, ortak temalar ve boşluklar belirlenerek gelecekte yapılacak çalışmalara katkı sağlanması hedeflenmiştir. Yöntem: Araştırma nitel araştırma yöntemlerinden biri olan doküman analizi deseninde yürütülmüştür. YÖK Ulusal Tez Merkezi'nde 'üstün zekâ', 'özel yetenek', "özel yetenekli öğrenciler ve matematik eğitimi", 'BİLSEM' anahtar sözcükleri ile ulaşılan 33 doktora tezi sistematik olarak analiz edilmiştir. Veriler, önceden belirlenen kategoriler doğrultusunda Mc Excel ve MAXQDA yazılımı kullanılarak çözümlenmiştir. Bulgular: Araştırma sonucunda, 2000–2024 yılları arasında Türkiye'de üstün yetenekli öğrencilerin matematik eğitimi üzerine yapılmış doktora tezlerinde belirgin eğilimler ortaya çıkmıştır. Tezlerin sayısının özellikle 2010'lu yıllardan itibaren artış gösterdiği, çalışmaların büyük ölçüde köklü üniversitelerde ve matematik ve fen bilimleri eğitimi anabilim dallarında yoğunlaştığı belirlenmiştir. Örneklem düzeyinde en çok ortaokul öğrencilerine odaklanıldığı, okul öncesi ve lise kademelerinin ise ihmal edildiği görülmüştür. Yöntemsel açıdan tezlerde nitel ve karma yöntemlerin baskın olduğu, deneysel desenlerin ise daha az temsil edildiği, tematik analizde yaratıcı problem çözme ve problem temelli öğrenmenin en sık önerilen ve etkili bulunan öğretim stratejileri olduğu, bireyselleştirilmiş eğitim planları (BEP) ve BİLSEM temelli müdahalelerin öne çıktığı belirlenmiştir. Değerlendirme boyutunda ise model temelli değerlendirmelerin daha çok tercih edildiği, çoklu değerlendirme yaklaşımlarının ise tamamlayıcı nitelikte kullanıldığı; performans değerlendirmelerinin merkezi bir rol oynadığı, rubriklerin ve standart testlerin öne çıktığı, nitel gözlem ve görüşmelerin ise süreci destekleyici olarak yer aldığı ortaya konmuştur. Kod haritası bulguları, farklılaştırmanın genellikle model geliştirme kapsamında ikincil bir unsur olarak ele alındığını, yaratıcı problem çözme ile yaratıcılık ölçümü arasındaki ilişkinin ise güçlü biçimde vurgulandığını göstermiştir. Uygulama odaklı tezlerde ise uzun vadeli programların sınırlılığı, öğretmen yeterliklerindeki eksiklikler ve ölçme araçlarının üstün yeteneklilerin potansiyelini tam yansıtmada yetersiz kalması dikkat çekmiştir. Bu çalışmaların çoğunda öneriler, teknoloji entegrasyonunun artırılması, disiplinler arası modellerin geliştirilmesi ve öğretmenlerin farklılaştırma ile ölçme-değerlendirme konusunda desteklenmesi yönünde yoğunlaşmıştır. Sonuç ve Öneriler: Araştırma üstün yetenekli öğrencilerin matematik eğitimi alanında yürütülen doktora tezlerinin mevcut durumunu haritalandırmış ve özellikle model geliştirme, disiplinler arası uygulama, teknoloji kullanımı ve sınıf içi farklılaştırma konularında yeni araştırmalara ihtiyaç olduğunu ortaya koymuştur.