Türkiye'de personel özlük haklarının değerlendirilmesi: Memur ve işçi karşılaştırması

İnsanoğlu, hayatını devam ettirebilmek ve ihtiyaçlarını karşılayabilmek için içinde bulunduğu toplumun yaşam şekli nispetinde çalışma hayatının içerisinde yer almıştır. Çalışma kavramı, keskin sınıfsal uçurumların bulunduğu bazı toplumlarda kölelere özgü utanç verici bir faaliyet olarak görülse de herhangi bir ekonomik teşkilatlanmanın bulunmadığı avcı-toplayıcı yaşamdan günümüzün kapitalist piyasa ekonomisine kadar bireyin yaşantısının ayrılmaz bir parçası olmuştur. Tam anlamıyla bir işçi-işveren ilişkisi Sanayi Devrimiyle birlikte başlamış ve çalışma ilişkilerinde önemli dönüşümlere neden olan sanayi çağı "en çok değişen" ve "en çok değiştiren" çağ olarak literatüre geçmiştir. Sanayi dönemi çalışma hayatı, ekonomik, toplumsal ve teknolojik gelişmelere paralel olarak günümüzde standart-dışı çalışma şekilleriyle yer değiştirmiştir. Günümüzün çalışma ilişkileri, devlet, işçi-işveren sendikaları, toplu pazarlık ve sözleşme hakkı, toplu iş uyuşmazlıkları, çıkar çatışmaları, barışçı ve müdahaleci yöntemler ile istihdam biçimlerini içine alan geniş ve kapsamlı yapıya sahiptir. İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi, Birleşmiş Milletler Belgeleri ve ILO Sözleşmeleri gibi bağlayıcılığı bulunan uluslararası sözleşmelerin çalışma hayatının demokratikleşmesine çok büyük katkısı olmuştur. Çalışma hayatı geçmişe oranla kıyaslanamayacak bir şekilde çalışan lehine değişse de gerek özel sektörde gerekse kamu sektöründe çalışan bireylerin eşit, özgür ve onurlu yaşam hakkı elde edebilmeleri için çözüme kavuşturulması gereken birçok sorunu bulunmaktadır. Çalışmada işçi ve memurların özlük hakları karşılaştırmalı bir şekilde değerlendirilmiştir. İşçilerin ve memurların sendikal haklarının tarihsel gelişimi, Türkiye'de personel haklarının temel sorun alanları, işçi ve devlet memuru arasında personel özlük hakları, iş güvencesi, işe giriş ve kariyer süreçleri açısından farklılıklar incelenerek sonuç kısmında mevcut çalışma yapısına, çalışanların özlük haklarının ve sosyo-ekonomik haklarının iyileştirilmesine ilişkin çözüm önerilerinde bulunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Çalışma ve İş Kavramı, İşçi, Devlet Memuru, Kariyer, Liyakat, Özlük Hakları, Sendikal Haklar, 657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu, 4857 Sayılı İş Kanunu.