Türkiye'de süt çeşitleri tüketme istekliliği ve gıda harcamalarında etkili olan faktörlerin belirlenmesi

Bu araştırma iki temel amaç üzerine kurgulanmıştır. İlki; hanelerin süt ve süt çeşitleri harcamalarını, süt çeşitlerini harcama miktarı ödeme istekliliğini ve süt çeşitlerini harcama miktarı ödeme istekliliği olasılığını etkileyen sosyo-demografik ve ekonomik faktörleri belirlemek ve diğer taraftan hanelerin ödeme istekliliği değerlerini tahmin etmektir. İkinci amaç ise hanelerin gıdalara yapmış oldukları harcamalara etki eden sosyo-demografik ve ekonomik faktörleri ortaya koyarak hanelerin gıda harcama desenlerini tespit etmektir. Araştırmanın örneklem büyüklüğünü Türkiye'de yedi bölgeden seçilen on dört il oluşturmaktadır ve birincil veriler, 1570 hanede hane reisleriyle yapılan anket görüşmelerinden oluşmaktadır. Hanelerin süt ve süt çeşitlerine ilişkin harcamalarına etki eden faktörler Probit ve Çoklu Probit yöntemi ile analiz edilmiş ve sonuçlar istatistiki açıdan önemli ve ekonomik teoriye uygun çıkmıştır. Süt çeşitlerini harcama miktarları ödeme istekliliğine etki eden faktörler ve bölgelere göre ödeme istekliliği değerleri Tobit modeliyle tespit edilmiş ve sonuçlara bakıldığında; 1 lt açık süt için Akdeniz ve Ege bölgesinde yaşayan haneler mevcut piyasa fiyatı üzerinden sırasıyla 63 ve 40 kuruş daha fazla ödemeye razı olmuşlardır. Paket süt ve organik süt için mevcut piyasa fiyatı üzerinden en fazla ödemeyi sırasıyla 77 kuruşla ve 1,87 TL ile Ege bölgesinde yaşayan haneler yapmıştır. Süt çeşitlerinin harcama miktarı ödeme istekliliği olasılıkları Çift Sınırlı Koşullu Değer Biçme Yöntemi (KDBY) sonuçlarına göre Türkiye'de açık ve organik süt için sırasıyla 70 ve 100 milyon TL'lik pazar potansiyelinin olduğu bulunmuştur. Özellikle yatırımcıların söz konusu ekonomik değerleri referans alarak üretim yapmalarının kar etmelerine yardımcı olacağı düşünülmektedir. Araştırmanın ikinci amacına uygun olarak gıda harcama tutarlarını etkileyen faktörler tespit edilmiş ve özellikle ilgili politikaların yapılmasında, elde edilen sonuçların yol gösterici olduğu araştırmanın bulguları tarafından desteklenmiştir.