Türkiye'de tabii deri sanayisinin coğrafi dağılışı

Deri insanoğlunun ilkçağlardan beri, kendini olumsuz iklim şartlarından koruyabilmek için kullandığı materyallerden biri olmuştur. Başlangıçta en doğal haliyle kullanılan deriler, zaman içerisinde bilgi birikiminin artması ve geliştirilen yöntemlerle (bitkisel tabaklama) daha dayanıklı hale getirilmiş ve giysi dışında günlük yaşamın diğer alanlarında da kullanılmaya başlanmıştır. Böylece dericilik bir zanaat kolu olarak pek çok medeniyet tarafından geliştirilmiştir. Her ne kadar deri eşya üretiminin tarihi antik Mısır medeniyetine dayansa da, dericilik faaliyetlerindeki asıl önemli gelişmeler Orta Asya Türk topluluklarında olmuştur. Orta Asya'dan Anadolu'ya yapılan göçlerle dericilik alanındaki bilgiler, Anadolu'ya aktarılmış ve dericilik faaliyetlerinin Anadolu coğrafyasında gelişimi sağlanmıştır. Dericilik, Selçuklar döneminde üzerinde önemle durulan faaliyet kollarından biri iken, Osmanlı döneminde çeşitli teknik ve yöntemlerle daha da geliştirilmiş, 16. ve 17. yüzyıllarda en zirve dönemini yaşamıştır. Bu dönemde Ortadoğu coğrafyası dericilik faaliyetlerinde yer küre üzerindeki en büyük üretim sahası olmuştur. 18. yüzyılda ise sanayi devriminin etkisiyle ortaya çıkan teknolojik gelişmeler sayesinde dericilik faaliyetleri Batı Avrupa'da bir sanayi kolu olarak gelişimini sürdürmüştür. 19. yüzyılda ise Batı Avrupa'da, deri sanayisinde yaşanan muazzam gelişmeler ve üretim artışları, deri sektörünün merkezinin Osmanlı coğrafyasından Batı Avrupa'ya kaymasına neden olmuştur. Türkiye'deki dericilik faaliyetleri ise Osmanlıdan devralınan yıkık dökük deri kuruluşlarıyla başlamıştır. 1960'lara kadar basit usul ve araçlarla sürdürülen dericilik faaliyeti, 1960'larda uygulamaya konulan beşer yıllık kalkınma planları sayesinde sanayinin bir kolu olarak gelişimini sürdürmüştür. 1980'lere kadar yerel pazarlara yönelik yapılan üretim, 1980'ler ve sonrasında dış pazarlara yönelik olarak da geliştirilmiştir. 1990'lar ve sonrasında ise Türkiye'nin birçok şehir ve kasabasında faaliyet gösteren deri kuruluşları pazar alanlarına yakınlık, ulaşım avantajı, su kaynakları vb. sebeplerden dolayı Marmara ve Ege bölgelerinde kurulan deri OSB merkezlerinde faaliyet göstermeye başlamışlardır. Günümüzde Türkiye deri sanayisi içinde bulunduğu çeşitli sorunlara (kaliteli ham deri bulamama, sermaye sıkıntısı ve nitelikli işçi temini vb.) rağmen, ürettiği kaliteli deri mamulleri sayesinde dünya deri ürünleri pazarında önemli bir yere sahiptir. Ayrıca deri sanayisi, binlerce kişiye sağladığı iş olanakları ve ekonomiye sağladığı katkı ile Türkiye'nin dış ticareti içinde önemli bir yere sahiptir. Tez çalışmamızda öncelikli olarak deri sanayinin dünyadaki ve Türkiye'deki tarihsel gelişim süreci ele alınmıştır. Ardından Türkiye'de deri sanayisinin kuruluş ve işleyişinde etkili olan başlıca faktörler, deri sanayisinin alt sektörleri ve deri sanayinin coğrafi dağılışı incelenmiştir. Tezin hazırlanma sürecinde çeşitli yöntem ve teknikler (literatür çalışması, anket, mülakat vb) yanında, arazi çalışmaları ve fabrika gezileri de gerçekleştirilmiştir. Elde edilen veriler harita, tablo, şekil ve fotoğraflarla görsel olarak da sunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Dünya, Türkiye, Dericilik, İthalat, İhracat.