Türkiye'de tarhiyat sonrası uzlaşma müessesesinin etkinliği; Antalya ili örneği (2010-2021)

Kamu hizmetlerinin gerçekleştirilebilmesi için devletin en önemli gelir kaynağı vergilerdir. Vergi, devletin kamu hizmetini karşılamak üzere, bireylerden ödeme gücü ölçüsünde aldığı, karşılıksız parasal değerdir. Vergi uyuşmazlığı kavramı ise vergilendirme aşamasında vergi idaresi ile vergi mükellefi arasından doğan uyuşmazlıkları ifade etmektedir. Vergi uyuşmazlıklarının çözümlenebilmesi amacıyla yargı aşamasına varmadan başvurulabilecek bir yöntem olarak uzlaşma müessesesi önerilmiştir. Uzlaşma müessesesi Türk vergi sistemine 28.02.1963 tarihli 205 sayılı yasa ile uygulanma imkânı bulmuştur. 1986 yılında gerçekleştirilen yargısal düzenlemeler ile Tarhiyat Öncesi Uzlaşma düzenlenmiş olup bu bağlamda uzlaşma müessesesi tarhiyat öncesi ve sonrası olmak üzere iki farklı uygulanma alanı bulmuştur. Tez kapsamında, vergi uyuşmazlığının çözümünde uzlaşma müessesesinin tarihsel gelişimine, önemine, faydalarına ve eleştirel yönlerine açıklık getirilmiş, tarhiyat öncesi ve tarhiyat sonrası uzlaşma müessesesinin işleyişi ele alınmıştır. Vergi Denetim Kurulu faaliyet raporlarından elde edilen tarhiyat öncesi uzlaşma rakamları ile Gelir İdaresi Başkanlığı faaliyet raporlarından elde edilen tarhiyat sonrası uzlaşma rakamları ile 2010-2021 yılları arasında uzlaşma müessesesinin etkinliği incelenmiştir. Çalışmanın ana konusunu oluşturan tarhiyat sonrası uzlaşma verileri Gelir İdaresi Başkanlığı faaliyet raporlarından temin edilerek Türkiye ve Antalya ili arasında verilerin oran analizi yapılarak uzlaşma müessesesinin etkinliği açısından değerlendirme yapılmıştır. Yapılan analizden yola çıkılarak uzlaşma müessesesinin verilerinin etkinliğini etkileyen faktörler ifade edilmeye çalışılmıştır. Nihai olarak uzlaşma müessesesinin verilerini olumsuz etkileyen etmenlerin çözümlenmesi ve müessesesinin geliştirilmesi için önerilerde bulunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Vergi Uyuşmazlığı, Uzlaşma Müessesesi, Tarhiyat Öncesi Uzlaşma, Tarhiyat sonrası Uzlaşma, Antalya İli