Türkiye'de taşımalı eğitim alanında yapılmış lisansüstü tezlerin tematik analizi

Türkiye'de 1989-1990 eğitim öğretim yılının 2. döneminden itibaren uygulanmaya başlanan taşımalı eğitim uygulaması; okulu bulunmayan, nüfusu az ve dağınık kırsal bölgelerdeki zorunlu eğitim çağında olan öğrencilerin eğitim ve öğrenim görmesi için merkezi okullara araçlarla günübirlik taşınmasına yönelik bir eğitim faaliyetidir. Söz konusu uygulama ile ülkemizde eğitimin niteliğini artırmak, eğitim hakkını korumak, fırsat ve imkân eşitliğini geliştirmek ve kaynaklardan tasarruf etmek amaçlanmaktadır. Bu araştırmayla ise Türkiye'de 1996-2021 yılları arasında taşımalı eğitim alanında üretilmiş lisansüstü tezleri içerik açısından incelemek, taşımalı eğitimdeki mevcut durumu tespit etmek ve konuyla ilgili yapılacak araştırmalara kaynak oluşturmak amaçlanmaktadır. Buradaki çalışma nitel bir araştırma olarak planlanmış ve çalışmada içerik analizi türlerinden biri olan tematik içerik analizi yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın evrenini T.C. YÖK Ulusal Tez Merkezi Tez Otomasyon Sistemi tarafından 1996 yılından 2021 yılına kadar konu bağlamında arşivlenmiş olan tezler oluşturmaktadır. Verilere ulaşabilmek için YÖK tez tarama veri tabanında "taşımalı", "taşımalı eğitim" ve "taşıma merkezi" anahtar kavramları "Tez başlığında olsun" seçeneği ile tarama yapılmış ve konu bölümü "eğitim ve öğretim" olarak filtrelenmiş 55 lisansüstü tezden faydalanılmıştır. Verilerin toplanması için ise "Taşımalı Eğitim Tez İnceleme Formu" kullanılmıştır. Elde edilen araştırma verileri grafik ve tablolar yardımıyla yorumlanmıştır. Araştırma sonuçlarına göre; incelenen lisansüstü tezlerin ülkemizde 30 farklı üniversitede üretildiği ve en fazla çalışmanın Gazi Üniversitesi'nde yapıldığı görülmüştür. Çalışmaların çoğunlukla üniversitelerin Sosyal Bilimler Enstitüsü ve Eğitim Bilimleri Enstitüsü bünyesinde yürütüldüğü ve taşımalı eğitimle ilgili sadece 1 doktora tezinin bulunduğu 54 tezin yüksek lisans tezi olduğu görülmüştür. Araştırmaların uygulama sahası olan illerin dağılımları incelendiğinde en fazla araştırmanın yapıldığı ilimizin Ankara olduğu görülmektedir. Tez çalışmalarına 1996 yılında başlanmış ve en fazla çalışma 2010 yılında üretilmiş olup 1999, 2013, 2016 ve 2018 yılları hariç her yıl en az bir çalışma ortaya konmuştur. Çalışmaların konu dağılımları incelendiğinde tezlerin çoğunlukla taşımalı eğitim sisteminin uygulama süreci hakkında yürütülen; uygulamanın değerlendirilmesi, sorunları ve sorunlarına getirilen çözüm önerileriyle ilgili konu çalışmalarını içerdiği, ayrıca amaçlarına göre dağılımları da konu dağılımlarıyla paralellik göstererek en fazla üzerinde durulan amacın; taşımalı eğitim sisteminin sorunlarını tespit etmek ve bu sorunlara yönelik çözüm önerilerinde bulunmak olduğu belirlenmiştir. Taşıma merkezi okulların ve bu okullardaki taşımalı öğrencilerin çeşitli karşılaştırma durumları ölçütünde yerleşik ve yatılı okullarla ya da bu okullardaki öğrencilerle karşılaştırıldığı çalışmalar incelendiğinde yerleşik öğrencilerle yapılan karşılaştırmalarda yerleşik öğrenciler lehine, yatılı öğrencilerle yapılan karşılaştırmalarda ise taşımalı öğrenciler lehine sonuçlara ulaşıldığı görülmüştür. Çalışmalarda büyük çoğunlukla nicel araştırma yönteminin kullanıldığı, 2008 yılından itibaren nitel; 2012 yılından itibaren ise karma araştırmalarda bir miktar artış olduğu gözlenmiştir. En çok kullanılan veri toplama araçlarının anketler, dokümanlar ve ölçekler olduğu tespit edilmiştir. Çalışmalarda en çok tercih edilen örneklem grubu ise öğrenci, öğretmen, okul yöneticileri ve velilerden oluşmaktadır. Bununla birlikte en çok kullanılan veri analizinin nicel veri analizi ve ona bağlı istatistiksel analiz türleri olduğu görülmektedir. Çalışmalarda ele alınan sorunlar ve bunlara yönelik çözüm önerileri incelendiğinde en çok sorun belirtilme sıklığının ulaşım ve servis hizmetleri kategorisinde olduğu, en çok çözüm önerisinin getirildiği kategorinin de ulaşım ve servis hizmetleri olduğu tespit edilmiştir. Mevcut araştırmada derlenen önerilerin uygulamanın iyileştirilmesi noktasında katkı sunacağı düşünülmektedir.