Türkiye'de toplumsal cinsiyet kavramının sanatsal etkileri

Toplumsal cinsiyet; sosyo-kültürel kodların bireylerin bilinçaltına yerleşmesi sonucunda oluşan gündelik yaşam deneyimlerimizle içkinleşerek davranışlarımızın derinlerine doğru ilerleyen, farkında dahi olmadığımız davranışlar bütününü oluşturmaktadır. Bu kodlamalar, yaşamımızın ilk anından itibaren başlamıştır. Zaman içinde etkisini artıran toplumsal cinsiyet oluşumu aile, okul, devlet gibi kurumlarda bireyin bilinçaltına yansıtılmıştır. Toplumsal cinsiyet eşitsizliğinin oluşum süreci felsefi kavramlar ile araştırılmış, kadın sanatçıların sanat tarihindeki yeri incelenmiştir. 1960'ların protest oluşumu feminist sanat ile kadın bedeninin meta olarak kullanılmasına tepkilerini, bizzat kendi bedenini sanat nesnesine dönüştüren sanatçıların, sanat pratiklerinden örnekler verilmiştir. Birinci bölümde, cinsiyet ve toplumsal cinsiyet kavramları ve toplumsal cinsiyet eşitsizliğine tarihi perspektiften bakılmıştır. Cinsiyet eşitsizliği üzerinde çalışmalarını derinleştiren, Fransız filozof Simone de Beauvoir'un "Kadın doğulmaz, kadın olunur" tezi üzerinde durulmuş ve düşünürün araştırmalarından yararlanılmıştır. 21. yüzyıl siyaset felsefesi filozoflarından Judith Butler'ın "Cinsiyet Belası" isimli kitabından yararlanılmıştır. Sembolik şiddet, habitus kavramlarını geliştiren Fransız sosyolog Pierre Bourdieu'nun, "Eril Tahakküm" kitabında bahsettiği 'toplumsal cinsiyet sorunları' kavramları irdelenmiş, çağdaşı 20. yüzyıl filozoflarından Michel Foucault'nun 'disiplin toplumu' ve 'uysal bedenler' kavramları üzerinde durulmuştur. İkinci bölümde, toplumsal cinsiyet kavramının sanata etkileri, sanatçılar ve eserleri üzerinden araştırılmıştır. Kadın sanatçıların sanata bakış açıları, eserlerinin görselleri ile örneklendirilmiştir. Yine aynı bölümde, aktivist, feminist, ressam, heykeltıraş, performans sanatçısı gibi farklı disiplinlerde çalışmalarını sürdüren Canan'ın eserlerindeki anlatım dili detaylandırılmış, sanatçı ile 10.04.2022'de gerçekleştirilen röportaj sunulmuştur. Üçüncü bölümde, Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Bodrum Güzel Sanatlar Fakültesi Heykel Bölümünde, lisans ve aynı bölümde yüksek lisans programında gerçekleştirilen çalışmaların oluşum süreçleri incelenmiştir. Anahtar kelimeler: Cinsiyet, Toplumsal Cinsiyet Eşitsizliği, Beden, Çağdaş Sanat, Kadın