Türkiye'de türev araçların bankacılık sektörüne etkileri

Türev araçlar, fiyatları yabancı para, kıymetli madenler, faiz gibi farklı varlıklara dayandırılarak oluşturulan, risk yönetimi, spekülasyon, arbitraj gibi gayelerle kullanılan ürünlerdir. Forward, futures, opsiyonlar ve swaplar en yaygın bilinen işlemlerdir. Bankalar, finansal sistemde fon sahipleri ile fon açığı olanlar arasında aracılık fonksiyonu üstlenmiş en kilit kurumlardandır. Yaptıkları işlemler dolayısıyla daima farklı riskler üstlenmektedirler. Küreselleşme, sermaye hareketlerinin hızlanması, bilgi sistemlerindeki gelişmelerin de etkisiyle her alanda rekabet hızla artmıştır. Bankalar hem birbirinden farklı risklerini yönetebilmek hem de spekülasyon işlemleri için türev araçları kullanabilmektedir. Çalışmada, türev araçlarla, Türk bankalarının riskliliği ve kârlılığı arasındaki ilişki tespit edilmeye çalışılmıştır. Bu kapsamda, Türkiye Bankalar Birliği (TBB) üzerinden paylaşılan bankaların çeyrek dönemli bilançolarından faydalanılmıştır. 2002 Aralık döneminden 2019 Eylül dönemine kadar, özel, kamu, yabancı sermayeli mevduat bankaları ile Türk bankacılık sistemi verileri dört grup halinde karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Toplam türev işlem hacimleri oranıyla, bankaların riskliliğini ve kârlılığını belirten oranlar Toda-Yamamoto nedensellik yöntemiyle analiz edilmiştir. Türk bankacılık sistemi için türev işlem hacimleriyle, bankaların kârları ve riskleri arasında genel olarak anlamlı, tek veya çift taraflı nedensellik ilişkileri tespit edilmiştir.