Türkiye Türkçesi ağızlarında ikincil uzun ünlüler

Türkiye Türkçesi Ağızlarının önemli özelliklerinden biri de uzun ünlüleri bünyesinde muhafaza etmesidir. Uzun ünlüler birincil /aslî uzun ünlüler ve ikincil /dolaylı uzun ünlüler şeklinde iki başlık altında değerlendirilirler. Birincil uzun ünlüler; dilin bilinen ilk örneklerinden itibaren uzun olan ve anlam ayırt edici özelliği bulunan herhangi bir ses olayı sonucunda oluşmamış olan ünlülerdir. İkincil uzun ünlüler ise; dilin bilinen ilk örneklerinden itibaren uzun olmayan çeşitli ses olayları neticesinde meydana gelen anlam ayırt edici özelliği olmayan ünlülerdir. Ağızlar yazı dili gibi belirli bir kurala bağlı olmadıkları için ses olayları daha fazla görülmektedir. Bu ses olayları da ikincil uzun ünlülerin oluşmasına sebep olmuşturr. İkincil uzun ünlülerin oluşmasında ünsüz erimesi / düşmesi, hece kaynaşması, hece düşmesi, sözcük birleşmeleri, ünlü karşılaşmaları, ünsüz ikizleşmesi, ünlü düşmesi vb. ses olayları etkili olmuştur. Çalışma girişten sonra ilk olarak ünlüler hakkında detaylı bilgiler verilerek başlamıştır. İkinci bölümde birincil uzunluklar değerlendirilip hakkında detaylı bilgiler ve örnek kelimelere yer verilmiştir. Bu kelimeler; asli olarak Ana Türkçeden itibaren uzun olanlarTürkçe kökenli kelimeler adı altında ve alıntı kelimeler de yabancı kökenli kelimeler altında iki ayrı başlık şeklinde değerlendirilmiştir. Üçüncü bölümde ise ikincil uzun ünlülerle ilgili detaylı bilgiler verildikten sonra metinlerden taranıp elde edilen örnekler ilgili başlıklar altında sıralanmıştır. Sözcük kök ve tabanlarında ve eklerde başlığı altında değerlendirilen kelimeler Türkçe kökenli kelimeler ve yabancı kökenli kelimeler şeklinde sınıflanarak gösterilmiştir. Çalışmada bazı başlıklar spss programı ile tablolar oluşturularak sayısal veriler de elde edilmiştir. Çalışma sonunda yer alan haritalar ile de bazı ünsüz erimelerinin / düşmelerinin ve hece kaynaşmalarının kullanım alanları belirlenmiştir.