Türkiye Ürün İhtisas Borsası ve tarım sektörünün finansmanında Elektronik Ürün Senedi (ELÜS) kullanımı

Son yıllarda yaşanan iklim krizi, pandemi, uluslararası ihtilaflar, tedarik zinciri problemleri ve ticaret kısıtlamaları gibi faktörler, emtia fiyatlarında önemli artışlara neden olmuş, bu durum dünya genelinde gıda arz güvenliğinin ve tarımsal emtianın stratejik önemini artırmıştır. Türkiye'de de kaynakların etkin ve sürdürülebilir şekilde kullanılması, gıda güvenliğinin sağlanması ve sağlıklı gıdaya erişimin teminat altına alınması amacıyla çeşitli düzenlemeler yapılmıştır. Bu kapsamda 2005 yılında lisanslı depoculuk sisteminin hukuki altyapısı oluşturulmuş, 2011'de ilk işletme faaliyete başlamıştır. Son yıllarda devlet desteklerinin etkisiyle yatırımlar hızla artmış ve depo kapasitesi 2016'da 805 bin ton iken 2025'te yaklaşık 12,9 milyon tona yükselmiştir. Tarım ürünlerinin sağlıklı şartlarda saklanmasının yanı sıra mülkiyetini temsil eden ürün senetleri üzerinden elektronik ortamda ticaretini mümkün kılmak amacıyla 2018 yılında Türkiye Ürün İhtisas Borsası (TURİB) kurulmuştur. Bu sistem, üreticilerin finansmana erişimini kolaylaştırmış ve tarım ürünleri piyasasında etkin bir ekosistem yaratmıştır. Bu çalışmada, lisanslı depoculuk ve TURİB'in işleyişi ile Elektronik Ürün Senetleri (ELÜS) uygulaması ele alınmış, ELÜS üzerine yapılan akademik çalışmalar yöntem, veri seti ve bulgular açısından karşılaştırılmıştır. Sonuçlar, ELÜS'ün hem tarımsal ticaretin kurumsallaşması hem de alternatif finansman modellerinin geliştirilmesi açısından önemli potansiyel sunduğunu göstermektedir. Ancak sistemin yaygınlaşması için kullanıcı bilincinin artması, yasal düzenlemelerin güçlenmesi ve dijital altyapının desteklenmesi gerekmektedir.