Türkiye'de yapılan genel seçimlerin (1946-2002 arası ) seçim herestetiği bağlamında değerlendirilmesi

Bu çalışmanın temel amacı, Türkiye'de yapılan (1946-2002) genel seçimlerinin seçim herestetiği açısından değerlendirilmesidir. Çalışmada demokrasi kavramı, seçim sistemleri ve Türkiye'de uygulanan seçim sistemleri anlatılmıştır. Bununla birlikte araştırma konusunun teorik altyapısını oluşturan herestetik kavramı ele alınarak seçim herestetiği kavramı açıklanmıştır. Seçim herestetiği, seçim sistem reformu ve seçim zamanlaması alt başlıklarına ayrılarak anlatılmıştır. Araştırmanın temel sorusuna cevap verebilmek için nitel bir yaklaşım olan vaka (olay) analizi araştırma deseni kullanılmıştır. Bu bağlamda tez çalışmasını oluşturan dönem aralığı seçim sistem reformu kapsamında altı vakaya ayrılmış ve dönemsel olarak analizi yapılmıştır. Seçim sistemi reformlarına yönelik analizler üç alt araştırma sorusu çerçevesinde yapılmıştır. Tez çalışmasını oluşturan dönem aralığı seçim zamanlaması kapsamında altı vakaya ayrılmış ve dönemsel olarak analizi yapılmıştır. Seçim zamanlamasına yönelik analizler iki alt araştırma sorusu çerçevesinde yapılmıştır. Çalışmanın sonuç bölümünde; seçim sistemi reformları ve seçim zamanlamasına ilişkin yapılan vaka analizleri değerlendirilmiştir. Seçim sistem reformu ile ilgili yapılan değerlendirmede şu bulgulara ulaşılmıştır: 1961, 1983 ve 1987 seçimleri öncesinde yapılan seçim sistemi değişikliklerinde seçim sisteminin değişmesinde mevcut seçim sisteminin nispi veya çoğunluk seçim sistemi olmasının etkisinin olduğu, 1965, 1969 ve 1995 seçimlerinde ise mevcut seçim sisteminin etkisinin olmadığı söylenebilir. 1961 seçimlerinde stratejik davranışın olmadığı, 1965, 1969, 1987 ve 1995 seçimlerinde ise stratejik davranışın olduğu söylenebilir. 1983 seçimlerinde ise stratejik davranışın belirlenmesine yönelik analiz biriminin olmaması bu konuda yorum yapmak için önemli bir kısıt olmuştur. 1961, 1965, 1983 ve 1995 seçimlerinde yapılan seçim sistem değişikliklerinin sistemi tasarlayanlara avantaj sağlamadığı, 1969 ve 1987 seçimleri öncesinde seçim sisteminde yapılan değişikliklerin avantaj sağladığı söylenebilir. Seçim zamanlaması ile ilgili yapılan değerlendirmede şu bulgulara ulaşılmıştır:1957, 1991, 1995, 1999 ve 2002 yıllarında erken seçim yapılmasında yeni siyasal aktörlerin etkisinin olmadığı, 1987 erken seçimlerinde ise yeni siyasal aktörlerin erken seçim kararının alınmasında etkisinin olduğu görülmüştür. 1957 ve 1987 erken seçimlerinde geleceğe yönelik ekonomik beklentilerin kısmen, 1991 erken seçimlerinde ise önemli oranda etkisinin olduğu; 1995, 1999 ve 2002 erken seçimlerinde ise erken seçim kararının alınmasında geleceğe yönelik ekonomik beklentilerin etkisinin olmadığı söylenebilir.