Tuz Gölü Havzası güneyinde yer alan neojen yaşlı halit çökellerinin kökeninin belirlenmesi

Konya Kapalı Havzası'nın güneyinde bulunan çalışma alanı, İç Anadolu'daki en büyük Miyosen iç havzasıdır. Bu tezin amacı, Miyosen yaşlı halit çökellerinin mineralojik özelliklerini ve kökenini belirlemektir. Bu amaçla, Tuz Gölü havzasının güneyindeki üç farklı sondajdan alınan halit örneklerinin mineralojik, jeokimyasal ve izotopik özellikleri incelenmiştir. Halitce zengin numunelerin, klor (% 60.20-61.00) ve sodyum (% 39.00-39.40) içerikleri teorik değerlere yakınken brom içeriği (5-637 ppm) geniş bir aralıkta değişmiştir. Cl-, Br-, Ca2+, Mg2+, SO42-, K+ ve Cl/Br (948-86428) oranları ve dokuz saf halit örneğinin sıvı kapanımı analizleri (K+, Mg2+, SO42-) değerlendirilerek Tuz Gölü havzasında Miyosen yaşlı halitlerin oluşumunda, farklı bileşime ve kökene sahip çözeltilerin etkili olduğu belirlenmiştir. Saf halit örneklerinin yüksek Br- (> 40 ppm) içeriği, denizel kökeni işaret ederken, düşük Br- içeriği, önceden çökelmiş halitlerin çözünmesi ve yeniden kristallenmesi ile ilişkilidir. Çalışma alanı çevresinde daha önceden çökelmiş olan jipslerin çözünmesi ve de-dolomitleşme mekanizmaları Tuz Gölü havzası ve çevresindeki halitlerin Mg2+ ve SO42- içeriklerinin yükselmesine neden olmuştur. Saf halitlerin δ81Br, δ37Cl, δ7Li ve δ11B izotop bileşimleri sırasıyla -0.82 ̶ 0.06, -0.80 ̶ 1.28, -0.70 ̶ 30.60 ve -14.70 ̶ 11.60 arasında değişmektedir. Düşük δ37Cl (-0.06 ̶ 0.06 ‰), düşük δ81Br (0.03 ̶ 0.95 ‰), yüksek δ11B (-6.40 ̶ 11.60 ‰) ve yüksek δ7Li (26.00 ̶ 30.60 ‰) değerleri, Tuz Gölü havzasında çökelen halitlerin büyük ölçüde, Orta Miyosen Optimum İklimsel (MMCO) döneminde deniz suyundan türemiş olduklarına işaret eder. Ayrıca, Tuz Gölü numunelerinin Cl-, Br-, Ca2+, Mg2+, SO42- içerikleri ve orta yükseklikte ki δ81Br (0.34 - 0.95 ‰) değerleri, havzada daha önceden çökelen halitlerin kökeninin sadece denizel olmadığını, farklı bileşim, oran veya kökenli (deniz suyu veya tuzlu su ve yeraltı suyu/tatlı su vb.) çözeltilerin karışımı olduğunu belirtir. Oldukça karmaşık farklı fiziko-kimyasal mekanizmaların etkisi altında meydana gelen bir sedimanter havza olan Tuz Gölü havzasında kimyasal ve fiziksel farklılıklara neden olan olası etkili mekanizmalar: (1) Farkı köken ve bileşime sahip çözeltilerin eskiden çökelmiş olan evaporitleri çözmesi ve yeniden kristallenmenin gerçekleşmesi, (2) de-dolomizasyon ve (3) deniz suyu girişimi olabileceği ilk defa bu çalışmada ortaya konmuştur. Ayrıca Orta Miyosende deniz seviyesinin yükselmesine ek olarak fay ve karstik boşlukların havzaya deniz suyu girişinde önemli bir rol oynadığı ilk kez bu çalışmayla tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Evaporit; Halit; Konya Havzası; Sıvı kapanım; Tuz Gölü; Yeniden kristallenme