Ukrayna'nın jeopolitik önemi

196 TÜRKÇE ÖZET UKRAYNA'NIN JEOPOLİTİK ÖNEMİ SSCB'nin sona ermesinden sonra Ukrayna, hem batı hem de doğu için jeopolitik açıdan önemli bir ülkelerden biri olmuştur. Coğrafi olarak, Avrasya'ya açılan kapı olan Doğu Avrupa'da yer almaktadır. Bu bölge Halford Mackinder tarafından geliştirilen "Kalpgah" teorisine göre dünyayı yönetebilecek bölgedir. Ukrayna, ayrıca, doğu-batı ve kuzey-güney eksenlerinin kesiştiği noktada bulunmaktadır. Ukrayna'nın bu eşsiz coğrafi konumu, Ukrayna'yı "stratejik merkez (pivot)" olmasını sağlamıştır. Öncelikle, Ukrayna, bu coğrafi konumu nedeniyle, Kafkasları kontrol edebilmekte ve Orta Asya'ya nüfuz edebilmektedir. Böylece, petrol ve doğal gaz rezervleri açısından dünyanın en zengin bölgelerde etki alanı yaratabilmektir. ikinci olarak, Karadeniz kıyısında yer alması nedeniyle Ukrayna, Baltık- Karadeniz ekseni üzerindedir. Diğer bir deyişle, Baltık havzasını Karadeniz havzasına bağlamaktadır. Bu bölge hem Avrupa'nın güvenliği açısından hem de doğal gazın ve petrolün Doğu ve Ortadoğu ülkelerinden, bu ürünlere talebin olduğu Avrupa'ya taşınması açısından önemlidir. AB'nin doğal gaz ithalatının üçte birinden fazlasını Rusya Federasyonu'ndan aldığı düşünülürse, Ukrayna gaz taşıma sistemi (Uluslar arası Gaz Sistemi), AB için önem arzetmektedir. Ayrıca Ukrayna, petrol arz yollarının çeşitlenmesini ve AB'ye entegrasyonunu sağlayacak olan Odesa- Brody petrol boru hattının tamamlamıştır.197 Avrupa'nın güvenliği konusunda ise, gerek Avrupa ülkelerinin gerekse Rusya Federasyonu'nun Ukrayna olmaksızın güvende olamayacakları inkar edilemez bir gerçektir. Bu nedenle, Ukrayna'nın istikrarı ve Batı (AB ve NATO) ve Rusya Federasyonu "stratejik merkez" olarak jeopolitik konumu göz ardı edilemez. Küresel terörizmin tehlikesine karşı geniş çapta uluslararası işbirliği ihtiyacını ortaya çıkarmasıyla bölgesel bir devlet olan Ukrayna'ya, silahları kontrol ederek, para aklama sürecini ve yasadışı göçü v.s. engelleyerek "terörizmle savaş"ta yer almasına ihtiyaç duyulmaktadır. Türkiye-Ukrayna ilişkileri, her zaman yapıcı nitelikte olmuştur. Ukrayna'nın Orta ve Doğu Avrupa ülkeleri ve Rusya Federasyonu ile ilişkilerinin bilincinde olan Türkiye, Ukrayna'nın bağımsızlığını tanıyan ilk ülkelerden biri olmuştur. Bunun ardından, bölgesel bazda ilişkilerin güçlendirilmesi için ekonomik refahın öneminin farkında olan Türk ve Ukrayna liderleri Karadeniz Ekonomik İşbirliği çerçevesinde işbirliğini artırmaya ve genişletmeye karar vermişlerdir. Türkiye'nin Ukrayna'yı jeopolitik açıdan değerlendirmesinin temelleri geçmişten geldiğinin aklında tutarak, bu iki ülke arasındaki ilişkiler Kırım Tatarları sorununa bağlı olarak gelişme göstermiştir. Tatarların yurtlarına toplu halde dönmeleri üzerine Ukrayna ve Türkiye hükümetleri bu insanların kendi hayatlarının sürdürmesi için özel önlemler almıştır. Özet olarak Ukrayna, göz ardı edilecek bir ülke değildir. Bununla beraber, eğer Ukrayna geçiş sürecini tamamlayamazsa ve Batı, Ukrayna'nın gelişmiş, istikrarlı ve refah bir ülke olması için gerekli reformları gerçekleştirmesi için Ukrayna'yı desteklemekten ve cesaretlendirmekten vaz geçerse, Ukrayna, kaçınılmaz olarak Rusya Federasyonu'nun etkisi altına girecektir. Türkiye'nin bugün dış politikada karşı karşıya kaldığı koşullar ve Türkiye ve Ukrayna'nın geniş bir coğrafyayı etkileyebildikleri dikkate alınırsa, her iki ülkenin dış politika hedeflerini gerçekleştirmek amacıyla ilişkilerini198 geliştirmeleri, politikalarını yakınlaştırmaları ve birbirini tamamlayıcı politikalar izlemeleri bu iki ülkenin yararına olacaktır. Şüphesiz, ilişkileri olumsuz etkileyecek çatışma alanları olacaktır. Ancak, unutulmamalıdır ki, bu sorunlar iyi niyetle ve yapıcı yaklaşımlarla ele alınırsa, bu durum beraberinde ilişkileri yakınlaştırıcı bir işlevi de beraberinde getirir.