Ülkelerin sürdürülebilirlik endeksi geliştirilmesi ve sektörel ilişki analizi

Sürdürülebilir kalkınma, insanlığın geleceğini güvence altına almak için kritik bir öneme sahiptir. Bu nedenle, sürdürülebilirliğin değerlendirilmesi ve yönetimi, toplumların karşı karşıya kaldığı önemli bir zorunluluk haline gelmiştir. Bu bağlamda, sürdürülebilir kalkınma göstergelerinin doğru bir şekilde ölçülmesi ve analiz edilmesi, ülkeler arasındaki farkları anlamak ve kalkınma politikalarını daha etkili bir şekilde yönlendirmek için büyük önem taşımaktadır. Bu çalışmanın ana amacı, ülkelerin sürdürülebilir kalkınma düzeylerini ölçebilecek ve karşılaştırabilecek yeni bir endeks geliştirmek, ayrıca bu endeksin, ülkelerin sektörel üretim göstergeleriyle olan ilişkisini analiz etmektir. Bu tezde, kurumsal raporlar, uluslararası endeksler ve literatür araştırmalarından yararlanılarak 167 ülkenin, Dünya Bankası, İnsan Gelişimi Raporları ve Sürdürülebilir Kalkınma Raporları'ndan temin edilen 2022 yılına ait verileri ile, ekonomik, çevresel, sosyal ve yönetişim boyutlarında 95 gösterge belirlenmiştir. Endeksin ağırlıklarının hesaplanmasında Entropi Yöntemi kullanılmış, ayrıca geliştirilen endeksin, ülkelerin sektörel üretim verileriyle olan ilişkisi Korelasyon Analizi ile incelenmiştir. Ülkeleri guplandırmak için ise K-means ve Two-Step kümeleme analizleri yapılmıştır. Sonuç olarak, bu araştırmada yapılan sürdürülebilirlik endeksi hesaplamaları ve sektörel üretim verileri analizine göre, İsveç, Finlandiya ve Danimarka en yüksek sürdürülebilir kalkınma performansına sahip ülkeler olarak sıralanırken, Suriye Arap Cumhuriyeti, Afganistan ve Güney Sudan gibi ülkeler ise en düşük sürdürülebilirlik skorlarına sahip olmuştur. Araştırmanın sektörel üretim verileri ile sürdürülebilirlik performansı arasındaki ilişkisini ortaya koyan korelasyon analizi, makine/ekipman onarımı ve su temini sektörlerinin sürdürülebilir kalkınma hedeflerine en fazla katkı sağladığını göstermektedir. Ayrıca, K-means ve Two-Step kümeleme analizleri, ülkelerin sürdürülebilirlik performanslarına göre farklı gruplara ayrıldığını ve gelişmiş ekonomiler ile düşük gelirli ülkelerin kümeler halinde sınıflandırılabileceğini ortaya koymuştur. Anahtar Kelimeler: Sürdürülebilirlik Endeksi, Sektörel İlişki Analizi, Ülke Skorları.