Uluabat Gölü toksik siyanobakteri türleri ve toksinlerinin belirlenmesi

Küresel ısınma ve antropojenik ötrofikasyona bağlı olarak dünyanın pek çok bölgesinde özellikle de tatlısularda yaygın siyanobakteri çoğalmaları meydana gelmektedir. Siyanobakteriler, sularda hem tat ve koku problemlerine yol açarak hem de ürettikleri siyanotoksinler ile sucul ekosistemleri olumsuz etkilemektedir. Bu çalışma ile ülkemiz açısından ekolojik öneme sahip Uluabat Gölü'nün, siyanotoksinler ve potansiyel toksik siyanobakteriler açısından araştırılması amaçlanmıştır. Su kolonu ve plankton çekimi örnekleri, 2015 ve 2016 yıllarının Haziran ve Eylül ayları arasında dört farklı noktadan toplanmıştır. Uluabat Gölü'nden izole edilen siyanobakteri suşlarının kültürü yapılmıştır. Hem alan örneklerinde hem de kültür örneklerinde mikrosistin, saksitoksin, anatoksin-a ve silindrospermopsin toksinlerinin varlığı enzim bağlı immünosorbent deneyi (ELISA) ve reseptör bağlanma analizi (RBA) ile araştırılmıştır. Diğer yandan örneklerde polimeraz zincir reaksiyonu (PCR) ile 16S rRNA ve toksin genlerinin taraması yapılmıştır. Morfolojik karakterizasyon ile izole edilen suşların Microcystis aeruginosa, Dolichospermum cf. sigmoideum, Limnothrix planctonica, Cuspidothrix issatschenkoi, Calothrix elenkinii, Planktothrix isothrix, Dolichospermum ellipsoides, Sphaerospermopsis aphanizomenoides, Synechocystis aquatilis, Aphanocapsa grevillei ve Microcystis smithii taksonlarına ait olduğu belirlenmiştir. Ayrıca 16S rRNA gen dizilerine dayalı neighbor-joining (NJ) ve maximum likelihood (ML) filogenetik ağaçları, dokuz suşun M. aeruginosa, Limnothrix sp., Calothrix sp., S. aphanizomenoides ve C. issatschenkoi taksonlarına ait olduğunu doğrulamıştır. Uluabat Gölü'nde ve gölden izole edilen M. aeruginosa (Aquameb 24 ve 25) suşlarında mcy genleri ve mikrosistin üretimi tespit edilmiştir. Sıvı kromatografi-kütle spektrometresi/kütle spektrometresi (LC-MS/MS) analizi ile Aquameb 24 suşunda 430 µg g-1 kuru ağırlık, 22.07.2015 Nokta 1 plankton çekimi örneğinde 75 µg g-1 kuru ağırlık toplam MC tespit edilmiştir. Ayrıca M. smithii ve A. grevillei suşlarında mcyA ve mcyB genleri saptanmıştır. Plankton çekimi örneklerinden klonlanan mcyA dizileri, filogenetik ağaçlarda dünyadaki M. aeruginosa suşlarıyla birlikte gruplanmıştır. Moleküler ve toksikolojik veriler, M. aeruginosa türünün Uluabat Gölü'nde mikrosistin üretimine katkıda bulunan temel tür olduğunu fakat gölde mikrosistin üreticisi olabilecek Microcystis cinsine ait başka türlerin veya başka cinslerin bulunabileceğini düşündürmüştür. Bu çalışma Uluabat Gölü'nde mikrosistin ve üreticileri ile ilgili bilgi vermesi açısından önem teşkil etmektedir.