Ulukışla Havzasındaki Alihoca Köyü (Niğde) ve civarında yer alan dere yataklarında plaser altın ve ağır mineral potansiyelinin incelenmesi

Tezin amacı Maden Köyü ile Alihoca Köyü arasında kalan bölgede yer alan dere yataklarından alınan örneklerden yararlanılarak bölgenin ağır metal potansiyelini, oluşum biçimlerini, kökenlerini, oluşum mekanizmalarını, mineralojilerini ve yatak özelliklerini ortaya koymakla birlikte bölgeden alınan numune analiz sonuçlarından yola çıkılarak jeolojik oluşum içindeki Au ve ağır metal potansiyeline açıklık getirmektir. İnceleme alanı Niğde ilinin güneyinde yer alan Ulukışla ilçesi, Alihoca Köyü Mevkiinde yer almaktadır. Bölge Üst Kretase-Orta Eosen yaş skalasında derin deniz sedimanları, pelajik karbonatlar, volkanik kayaçlar ile bu dizilimi kesen diyoritik, monzonitik ve trakitik dayklardan oluşan kalın bir istif sunmaktadır. Bu çalışma kapsamında önemli birimler jeolojik derlemeler sonucu Bolkar Karbonat Platformu, Alihoca ofiyolitik melanjı, Çiftehan Formasyunu, Ulukışla Havzası ve felsik plüton sokulumlar, Aktoprak Havzası sedimanları ve Kuvaterner dolguları incelenmiştir. Kısaca, Geç Kretase-Senozoyik yaşlı Ulukışla Havzasının stratigrafisi felsik plütonlarca sokulumlar içeren geniş yayılımlı volkanik lavlar ile denizel ve karasal tortul kayaçlardan oluşur ve bunların tabanında ise Bolkar Karbonat Platformu ve bu birimin ürerinde ise tektonik dokunakla Alihoca ofiyolitik melanjı yer almaktadır. Tez kapsamında inceleme alanından detaylı dere yatakları çalışmaları kapsamında 12 adet lokaliteden elde edilen 80 üzeri örnek arasından 40'ın üzerinde örnek seçilerek jeolojik, mineralojik ve jeokimyasal analizleri yapılmıştır. Saha çalışması kapsamında alınan örnekler laboratuvar ortamında analitik yöntemler kullanılarak araştırılmıştır. Örnekler üzerinde kullanılan analitik yöntemler; tane boyu analizi, kalsiyum karbonat (CaCO3) analizi ve kil, organik madde miktar tayini, XRD ölçümleri ve kil, ağır mineral ayırma yöntemidir. Ayrıca uygun örnekler üzerinde minerolojik ve jeokimyasal incelemeler yapılmış ve sonuçları yorumlanmıştır. Tane boyu analizinde dere yatağından alınan tutturulmamış sediman ve toprak numuneleri üzerinde yapılan incelemeler sonucunda dere yatağı sedimanları ve Holosen yaşlı taraça toprakların kötü boylanmış olduğu ve bütün numunelerin pozitif ve çok az da olsa negatif değerlere sahip oldukları ve genellikle kuvvetli kaba-yamukluk veya çok ince yamukluk gösterdikleri belirlenmiştir. Kalsiyum karbonat (CaCO3), kil ve organik madde miktarı belirlenmesi sonucu karasal girdilerde karbonatlı kayaçların baskın olduğu ve ayrışan tanelerin kırıntı olarak dere yataklarında bulunduğu tespit edilmiştir. Dere yataklarından elde edilen Kuvaterner yaşlı taraça toprak örneklerinin XRD desenleri incelenmiş ve örneklerde özellikle yaygın olarak kalsit, dolomit, kuvars, az miktarda feldispat, hornblend, piroksen, ağır mineraller ve kil minerallerinin ve aynı lokalitelerde serpantin (lizardit), talk ve zeolit (analcim) mineralleri de tespit edilmiştir. Ağırmineral içeriği ve altın tanelerinin araştırılması transparent ve opak olmak üzere iki alt başlık altında araştırılmıştır. Transparent olanlar rutil, anatas, turmalin ve bazı cevherlermiş kayaç yapan mineraller de kalsit, kuvars, piroksen ve feldispatlar olmakla birlikte opak ağırmineraller olarak yaygın bulunanlar sfalarit, pirit, kalkopirit gibi minerallerdir. XRF-ICP analizleri (Jeokimyasal analizler) sonucu zenginleştirilmemiş dere yatağı sedimanları ve zenginleştirilmiş örneklerin ana (%) ve iz (ppm) element miktarları belirlenmiş olup elde edilen sonuçlar grafikler ve çizelgelerle yorumlanmıştır. Sahadan alınan örnek analiz sonuçlarının değerlendirilmesi neticesinde bölgede; hirdotermal olarak Horoz Granit-Gradoniyoriti kaynaklı oluşan hidrotermal oluşumlu bu sülfidli cevherlerin, yüzey ve yeraltı suları ile serbest kalarak sülfidli ve oksitli olarak taşındığını göstermektedir. Taşınması esnasında da yoğunluklarına göre kat ettiği yol boyunca çökelerek karstik sistemlerin içerisinde yine çökelerek konsantre olarak plaser tipi yataklanmaları oluşturmaktadır. Detaylı kil ve organik maddelerin belirlenmesi aşamasında tane olarak taşındığı varsayılan Au elementi belirlenememiş olup, cevherleşen Au elementinin karstik sistemde kaldığı için dere yatağına taşınamamış olduğundan tespiti yapılamamıştır.