Uluslararası hukukta devletin sorumluluğu ve iç savaş: Yemen ve Libya örnekleri

Günümüzde iç savaşlar geçmişe oranla hızla artmaktadır. Diplomasi yöntemlerinin çokluğu, küreselleşmenin getirdiği teknolojik hız, küresel marketlerin varlığına, -refah alanlarının artmasına-, rağmen barış oranlarında artış olmaması, uluslararası toplumda derin kaygılar oluşturmaktadır. Bu kaygılar bir yandan uluslararası toplumda, uluslararası sorumluluğu akıllara getirirken, bir yandan da akıllarda uluslararası sorumlulukta devletlerin rolü ve etkinliğinin niçin azaldığı gibi sorulara cevap aranmaktadır. 21. yüzyılın başından itibaren, uluslararası toplum bu sorunlara ve sorulara cevap ararken, iç savaşlar durmamıştır. Soğuk Savaş'ın bitiminden bu yana sayısızca çatışmadan çoğu iç savaş ve diğerleri de yabancı müdahaleli iç çatışmadır. Bu iç savaşların yaşandığı ve uluslararası toplumun kaygılarının gitgide arttığı coğrafyaların başında Libya ve Yemen gelmektedir. Son dönemlerde Yemen, dünyanın merceği altında umutla ve barış bekleyişleriyle iç savaşın sona ermesini beklemektedir. Kıtlık, fakirlik, sağlıksız hijyen koşulları, işsizlik, eğitimsizlik, bebek ölümleri ve iç savaşın getirdiği dini, siyasi, ekonomik buhranların heyecanla bitmesini bekleyen Yemen, şanslı bir coğrafyaya sahip olmasına rağmen talihsiz bir bekleyişi yaşamaktadır. Çoğu uzmanın kuzey-güney gerilimi olarak adlandırdığı Yemen, realist paradigmalarla sağlama yaparcasına, iç savaşta Amerika gibi büyük güçlerin yardım ve yaklaşımıyla daha çok askeri ve materyalist problemlerle boğuşmaktadır. Ülkenin İran ve Suudi Arabistan arasındaki Vekalet Savaşlarına konu olması, Husiler, modern ulus devlet anlayışına geçilememesi gibi nedenlerle bir başarısız devlet örneği gösterdiği aşikardır. Eğitim sisteminin yeniden revize edilmesi, El Kaide terörizminin durdurulması, ülkenin demokratik yollardan idaresinin tesisi gibi pek çok revizyona ihtiyaç duyulan Yemen'de iç savaş hala dinmemiştir. Öte yandan, Arap Baharı'ndan en çok etkilenen ülkelerden biri olarak Libya'da Yemen gibi, küresel güçlerin varlığı ve kendi yerel iç muhalefetin çatışma sahası olmaktan ileri gidememiştir. Aşiret, nesep ve derin aile bağları barışa ikna olmamışken, liderlik sorunu ile birbirleri ile muhalefete girişmeleri bir yana, ABD, Rusya, Fransa, İtalya, İngiltere gibi küresel güçlerinde bölgeye olan ilgileri sorunları içinden çıkılmaz hale getirmektedir. Libya'da barış girişimi deneyimlerinin başarısız olması, Yemen gibi ülkeyi derin bir çıkmaza sokmaktadır. Küresel güçler enerji kaynaklarının varlığıyla, Libya'ya Yemen'den daha çok ilgiyle yaklaşmışlardır. Özellikle Kaddafi'nin ölümünden sonra, dış güçler ülkede farklı aktör-grupları desteklemiş ve ülke, zengin kaynakları, önemli jeostratejik konumu gibi özellikleriyle müdahaleye daha da açık hale gelmiştir. Yemen ve Libya'nın uluslararası toplumun birer barış üyesiyken, çatışma alanları haline gelmesinin sebepleri üzerinde durulmalıdır. Bu sebepler üzerinde durulurken, uluslararası ilişkiler teorilerinden yararlanmak, nedenlerin kategorileştirilmesi, bu devletlerin çatışma alanlarından toplumsal istikrara kavuşması anına dek izlenecek politikalar önem taşımaktadır. Anahtar Kelimeler: Devletin Sorumluluğu, Realizm, Yemen İç Savaşı, Libya İç Savaşı, Uluslararası Toplum