Uluslararası ilişkilerin geliştirilmesinde kamu ve sivil toplum kuruluşlarının stratejik işbirliği: Türkiye

Tarihsel süreç incelediğinde yaşanan değişim ve dönüşümler çerçevesinde sivil toplum kuruluşları ve kamu kurumlarının uluslararası ilişkilerin geliştirilmesinde ve sürdürülmesinde çeşitli aktörlerle birlikte önemli bir role sahip olduğu gözlemlenmiştir. Kamu kurumları ve sivil toplum kuruluşları uluslararası alanda sosyal, ekonomik ve kültürel faaliyetler üstlenirken aynı zamanda o ülkede diplomasinin en önemli unsuru olarak kabul edilirler. Bu çalışmanın amacı; Türkiye bağlamında, uluslararası ilişkilerin geliştirilmesinde kamu ve sivil toplum kuruluşlarının yürüttüğü sosyal, ekonomik, kültürel etkinliklerin, Türkiye'nin uluslararası saygınlığına ve diplomatik faaliyetlerine pozitif etkisinin bulunup/bulunmadığı araştırmaktadır. Çalışmada uluslararası ilişkilerin geliştirilmesinde ve sürdürülmesinde etkin olan devlet, uluslararası örgütler, sivil toplum kuruluşları ve özel sektör gibi aktörler dikkate alınarak, Türkiye'nin uluslararası menfaatleri doğrultusunda kamu ve sivil toplum kuruluşlarının stratejik iş birlikleri belirlenmeye çalışılmıştır. Stratejik iş birliklerinde kuruluşların varlığı, kimliği,kapasitesi, yetenekleri, becerileri ve işlevsel yapıları değişkenler olarak analiz edilmiştir. Çalışmada sivil toplum kuruluşları ve kamu kurumları iş birliği çerçevesinde demokrasi, diplomasi, ekonomi, eğitim, insan hakları gibi faktörlerin uluslararası alandaki etkisi incelenirken aynı zamanda bu faktörlerin kuruluşların sosyal, ekonomik, kültürel çalışma alanlarına katkıları değerlendirilmiştir. Bu kapsamda, 2005-2019 yılları arasında Türkiye'de faaliyet yürüten ve veri setine ulaşılabilen Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı (TİKA), Yunus Emre Enstitüsü (YEE), Dış Ekonomik İlişkiler Kurulu (DEIK), İktisadi Kalkınma Vakfı (İKV), Türk Sanayicileri ve İş İnsanları Derneği (TÜSİAD) olmak üzere beş adet kamu ve sivil toplum kuruluşunun stratejik eylemleri, planlamaları, etkinlikleri, projeleri, performansları ve somut göstergeleri araştırılmıştır. Çalışmada kamu kurumları ve sivil toplum kuruluşlarının sosyal, ekonomik ve kültürel faaliyetler üzerindeki etkilerini analiz etmek için alanında uzmanlaşmış kişilerle mülakatlar yapılmıştır. Elde edilen bulgular neticesinde, Türkiye'nin menfaatleri doğrultusunda incelenen kurumların sosyal, ekonomik, kültürel stratejik faaliyetlerinin uluslararası bağlamda etkisinin olduğu görülmüştür. İncelenen kurumların uluslararası üyelikleri veya diğer kamu kurumlarıyla ve STK'larla iş birliklerinin/ortaklıklarının çalışmalara katkı sağlama oranın yüksek olduğu gözlemlenmiştir. Bunun yanı sıra uluslararası alanda kuruluşların karşılaştığı zorluklar ve engellerin ülkelerde yaşanan siyasi istikrasızlıkların, iklimin, çalışma koşullarının, ihtiyaç önceliklerinin, kamu kurumlarının altyapısının yetersizliği, mevzuat işleyişlerinin, ilişki sistemindeki karşı kanat kuruluşundaki insan kaynağı yetersizliğinin, ittifakların ve AB nezdinde Türkiye ile ilgili olumsuz düşünce ve algıların olduğu şeklinde analiz edilmiş ve buna ilişkin ise etkili çözüm stratejileri sunulmuştur. Aynı zamanda uluslararası süreçte kamu kurumlarının ve sivil toplum kuruluşlarının beklentilerine yönelik analiz yapılmış ve bu kuruluşların Türkiye'nin uluslararası diplomatik gücünün ve saygınlığının artırılmasına ilişkin temennileri belirtilmiştir. Yapılan analizler, kamu kurumları ve sivil toplum kuruluşlarının etkinliğini artırabilmesi ve uluslararası alanda işlerini sağlıklı ve sürdürebilir yürütebilmesi için hem uluslararası alanda hem de kendi aralarında yüksek iş birliklerine, ortaklıklara ve üyelikleri sahip olması gerektiği yönünde kanıtlar sağlamıştır. Sivil toplum kuruluşları, faaliyetlerinin ve kapasitelerinin kalitesini artırmalı, uluslararası iş birliğine sahip STK'larla ilişkileri geliştirmeli, uzmanlaşmalı, uzun vadeli ve sürdürebilir projeler üretmelidir. Buna ek olarak kamu kurumları ise uzun vadeli dışa açılım stratejileri yaparak, sürece özel sektörü ve STK'ları dahil ederek, yurt içinde ve yurt dışında yapılan çalışmaları daha iyi tanıtarak ve sistematik diyalog ve istişare ile uluslararası alanda kamu diplomasisi kaynaklarını etkin kullanarak hedeflerine ulaşabilirler.