Jest-konuşma etkileşimine jestlerin kişiye dönük fonksiyonları üzerinden bakış: Jest üretimi ve konuşma akışındaki bozulmalar

İnsanlar konuşurken sıklıkla jest yaparlar. Kavramsallaştırma-için-jest hipotezi, jestlerin öz-yönelimli işlevlere sahip olduğunu savunur. Temsilî jestler üretmek (örn., küçük anlamına gelmesi için iki el arasında küçük bir boşluk bırakmak) bilişsel yükü azaltır ve bireylerin düşünmesine ve konuşmasına yardımcı olur. Sağlıklı bireyler konuşurken zaman zaman akıcı olmayabilirler. Jestler bilişsel süreçlere yardımcı olur ve özellikle konuşma zor olduğunda daha akıcı konuşmanın yolunu açar mı? Bu tezde, çeşitli gruplarda çok modlu dil üretimini, özellikle jest ve sözlü dilin akıcılığına odaklanarak araştırdım. Üç çalışmada, jest-konuşma etkileşimini yaş, ikidillilik ve ikidilli bireylerin birinci (L1) ve ikinci (L2) dilde konuşması gibi faktörleri ele alarak inceledim. Bu gruplarda (1) konuşma akıcılığı ve jest üretimi, (2) iki olgunun ne ölçüde ilişkili olduğu ve spontan konuşmada ne zaman birlikte meydana geldiği ve (3) jestlerin öz-yönelimli işlevleriyle uyumlu olarak jest kullanmanın konuşmayı daha akıcı hale getirip getirmediği araştırıldı. İkinci bölümde, daha genç ve daha yaşlı yetişkinlerin resim betimlerken hangi türlerde ve oranlarda akıcılık ve jestler sergilediklerini ve alanyazında nadiren ele alınan bir konu olarak yaşın jest ve konuşma akıcılığı arasındaki ilişkiye olan etkisini inceledim. Sonuçlar, daha genç yetişkinlerin dolgulu duraksamaları daha çok kullandığı, daha yaşlı yetişkinlerin ise daha yüksek oranlarda tekrarlamalar yaptığını gösterdi. Benzer şekilde, daha genç yetişkinlerin temsilî jest üretme eğilimleri daha yüksekti. Dahası, konuşmanın akıcı olmadığı durumlara bir jestin eşlik etmesi oranı genç yetişkinlerde daha yüksek bulundu. Bununla birlikte, bir jestin akıcılığının bozulduğu bir durumla birlikte olma oranı iki grup arasında benzerdi. Bu bulgular, jestlerin zayıf dil becerilerini zorunlu olarak telafi etmediğini göstermektedir. Ancak, daha genç yetişkinlerin dil üretim sisteminin geçici konuşma problemlerini çözmek için jest modalitesinden daha iyi faydalanıyor olabilirler. Üçüncü bölümde, 5 ve 7 yaşındaki anadili Türkçe olan ve Türkçe-İngilizce ikidilli olan çocukların konuşmada akıcılık ve jest üretme oranlarını ve jest kullanımının her iki dilde de anlatılarının akıcılığı ile ilişkili olup olmadığını inceledim. Sonuçlar, ikidillilerin sessiz ve dolgulu duraksamalar açısından tekdillilere göre daha az akıcı olduğunu gösterdi. Tekdilli çocuklar ikidillilere göre daha fazla temsilî jest üretti. Temsilî jest sıklığı ile Türkçe anlatıların akıcılık oranı arasında anlamlı bir ilişki bulunmadı. Bunun yerine, çocukların genel jest sıklığı, dil yeterliliği ve dilbilimsel karmaşıklık kontrol edildiğinde sadece Türkçe anlatılardaki akıcılık oranlarını yordamıştır. Tüm bu bulgular, temsilî jestlerin öz-yönelimli işlevlerinin henüz gelişmekte olan bir dil sisteminde tam olarak yansımamış olabileceğini göstermektedir. Dördüncü bölüm, yetişkinlerde ikidillilik ve çok modlu dil üretimine odaklandı. İkidilli yetişkinlerin birinci (L1) ve ikinci dillerinde (L2) akıcılık ve temsilî jest oranlarını ve temsilî jestlerin konuşmadaki akıcılığının bozulduğu durumlarla zamansal olarak bir ilişki içerisinde olup olmadığını inceledim. Sonuçlar, ikidilli yetişkinlerin ikinci dil olan İngilizce'de, dil yeterliliği kontrol edildikten sonra bile Türkçe'ye göre daha az akıcı olduklarını gösterdi. Bu durum akıcılıktaki bozulmaların iletişimsel niyetlerden de kaynaklanabileceğine işaret ediyor olabilir. İkidilliler L2'de daha fazla temsilî jest üretmiş olsalar da, bu fark L2 yeterliliği kontrol edildikten sonra ortadan kaybolmuştur. Katılımcılar İngilizce'de ne kadar yetkin olurlarsa, o kadar çok temsilî jest kullandılar. Benzer şekilde, akıcılığın bozulması ve jestlerin zamansal olarak birlikte olması durumu İngilizce'de daha yaygındı. İngilizce yeterliliği, bir akıcılık bozulmasının bir jestle birlikte olma olasılığı ile pozitif bir şekilde ilişkilendirilmiştir. Bu bulgular, bireylerin kendi hatalarını tespit edebilecek yetkinliğe sahip olduklarında daha fazla temsilî jest kullandıklarını göstererek jestlerin üstbilişsel arka planına işaret etmektedir. Genel olarak, üç çalışmanın sonuçları, farklı popülasyonlar içinde ve arasında akıcılık ve jest desenlerini inceleyerek sağlıklı bireylerde çok modlu dil üretimi konusunda bir içgörü sağlamaktadır. Öz-yönelimli işlevlerine rağmen, temsilî jestler dil yeterliliği ile yakından ilişkilidir ve zayıf dil becerilerini her zaman telafi etmez. Sonuç olarak, temsilî jestlerin öz-yönelimli işlevleri sırasıyla gelişmekte olan ve gerileyen dil sistemlerini temsil eden çocuk ve yaşlı yetişkinlerde tam olarak kendini göstermeyebilir. Bu popülasyonlarda, farklı jest tipleri çok modlu dil sisteminde organize edilerek sözlü dilin akıcılığına katkıda bulunabilir. Bu tez, temsilî jestlerin öz-yönelimli işlevlerini anlamak için yaş grupları, ikidillilik durumu ve kişilerin birinci ve ikinci dilini kapsayan bir araştırma alanı önererek kavramsallaştırma-için-jest hipotezine teorik olarak katkıda bulunmaktadır.