UNESCO perspektifinden kültürel peyzaj kavramı ve Türkiye dünya miras alanları incelemesi

İnsanlık tarihine tanıklık ederek günümüze kadar gelebilmiş ve gelecek nesillere aktarılması büyük önem taşıyan, uluslararası işbirliği ile korunması gereken Dünya Miras Alanlarına UNESCO Dünya Miras Komitesi tarafından 1992 yılında eklenen kültürel peyzaj kategorisi, bu miras alanlarına farklı perspektiften bakılmasını sağlamıştır. Dünya mirası kültürel peyzaj alanları insan ve doğa etkileşiminin en önemli örnekleridir. Dinamik bir kavram olan kültürel peyzaj alanları, günümüzde daha yoğun insan etkileşimine maruz kalmaktadır. Bu nedenle kültürel peyzaj alanları hakkında farkındalığın artması ve dolayısıyla daha doğru korunmasının sağlanması gerekmektedir. Tez çalışması, UNESCO tarafından 1992 yılında dünya miras kategorisi olarak kabul edilen dünya mirası kültürel peyzaj alanlarının genel özelliklerini incelemeyi ve Türkiye'de yer alan dünya miras alanlarından hangilerinin kültürel peyzaj alanı olarak yeniden değerlendirilebileceğinin tespit edilmesini amaçlamaktadır. Bu amaçla, öncelikle kültürel peyzaj kavramının tarihsel süreçte nasıl ele alındığı incelenmiş, farklı disiplinler tarafından yapılan çalışmalar kapsamında kavrama ilişkin geliştirilen tanımlar irdelenmiştir. Çalışma kapsamında UNESCO tarafından Dünya Miras Listesinde yer alan dünya mirası kültürel peyzaj alanları, kültürel peyzaja ilişkin belirlenen özellikler kapsamında incelenmiştir. Kriterler belirlenirken UNESCO tarafından kültürel peyzajlara yönelik yapılan görüşmeler, hazırlanan yönetmelikler, alınan kararlar referans alınmış olup; kültürel peyzajların daha ayırt edilebilir olmasına yönelik çıkarsamalar yapılarak özelliklere ilişkin öneriler geliştirilmiştir. Tespit edilen özellikler bağlamında Türkiye'de bulunan dünya miras alanları değerlendirilerek, hangilerinin kültürel peyzaj kapsamında ele alınabileceğine ilişkin öneriler getirilmiştir.