Üniversite hastanesinde takip edilen mide ve kolorektal kanser tanılı hastalarda başvuru, tanı ve tedavi aşamalarındaki gecikme süresi ve etkileyen faktörler

Kanser tüm dünyada bireysel ve toplumsal düzeyde hasara neden olan nüfusun yaşlanması ve sağlıksız yaşam tarzı alışkanlıkları edinmesinden ötürü her geçen gün önemini arttıran bir halk sağlığı sorunudur. Kanser kontrol programlarının amacı sağlam bireylerde kanser gelişiminin önlenmesi, kanser gelişmiş bireylerde erken tanının sağlanması ve tanı almış kanser hastalarında uygun tedavi ve tedavi sonrası bakım hizmetlerinin sunulması stratejileri ile kanser yükünü azaltmaktır. Kanser hastalarında tedavinin başarısını, sağ kalımı ve yaşam kalitesini arttıran en önemli faktör erken tanı ve tedavidir. Hastalarda başvuru, tanı ve tedavi sürelerini arttıran modifiye edilebilir faktörleri belirleyerek gerekli müdahaleler ile bu süreleri kısaltmak kanser kontrolünde önemli yer tutar. Bu çalışmanın amacı mide, kolon ve rektum kanseri hastalarında başvuru, tanı ve tedavi süreleri ve etkileyen faktörleri tespit etmek ve hastaların kanser tarama testleri bilgi, tutum ve davranışlarını saptamaktır. Tokat ilinde Gaziosmanpaşa Üniversitesi Tıp Fakültesi Araştırma ve Uygulama Hastanesi tıbbi onkoloji, cerrahi onkoloji ve palyatif bakım kliniklerinde takip edilen mide ve kolorektal kanser hastalarının evrenini oluşturduğu bu kesitsel ve tanımlyıcı tipte çalışma Eylül 2017 - Ocak 2019 tarihleri arasında yürütülmüştür. Çalışma için Gaziosmanpaşa Üniversitesi Tıp Fakültesi Klinik Araştırmalar Etik Kurulu (17-KAEK-069) onayı alınmıştır. Örneklem hacmi G*Power programı kullanılarak hesaplanmıştır. Yazılı onam veren hastalara literatüre uygun olarak hazırlanan sosyodemografik, özgeçmiş, soygeçmiş ve alışkanlık özellikleri, başvuru, tanı ve tedavi süreçleri ve kanser tarama testleri bilgi tutum ve davranış ile ilgili soruların olduğu anket formu araştırmacı tarafından yüz yüze görüşme ile uygulanmıştır. Başvuru süresi ilk bulgu veya belirtinin hasta tarafından fark edilmesi ile hastanın bu şikâyeti ile ilk hekime başvurması arasında geçen süre, tanı süresi hastanın ilk hekim başvurusu ile tanı konulması arasında geçen süre ve tedavi süresi hastanın tanı konulması ile tedaviye başlanması arasında geçen süre olarak değerlendirilmiştir. İstatistiksel analizde ortalama, standart sapma, ortanca, minimum ve maksimum, sayı ve yüzde, İki Ortalama Arasındaki Farkın Önemlilik testi, Tek Yönlü Varyans Analizi, ki-kare testi kullanılmıştır. İstatistiksel anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak kabul edilmiştir. Çalışmaya katılan 168 hastanın %69'u erkek ve yaş ortalaması 61,97±11,27 olup %35,7'si mide, %36,9'u kolon ve %27,4'ü rektum kanseridir. Hastaların %45,2'sinin ailesinde kanser öyküsü mevcuttur. Tarama ile tanı alan hastaların oranı %7,7'dir. Başvuru süresi ortalaması 81,08±124,16 gün, tanı süresi ortalaması 50,71±61,29 gün ve tedavi süresi ortalaması 23,26±37,48 gündür. Tanı süresi en yakın sağlık kuruluşuna araç ile ulaşım süresi 20 dakika ve üzeri olanlarda ve özel hastanede tanı alanlarda, tedavi süresi ise hastane yatış öyküsü olanlarda istatistiksel olarak anlamlı düzeyde daha kısadır (p<0,05). Diğer sosyodemografik, özgeçmiş, soygeçmiş ve alışkanlık özellikleri ile başvuru, tanı ve tedavi süreleri arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki saptanmamıştır (p>0,05). Kanser tarama testi olduğunu bilenlerin oranı %19,6, bilenlerin içinde yaptıranların oranı %45,5, yaptıranların içinde düzenli olarak yaptıranların oranı %26,6'dır. Kanser tarama testlerini bilen hastalarda başvuru süresi daha kısa, tanı ve tedavi süreleri daha uzun olsa da bu fark istatistiksel olarak anlamlı değildir (p>0,05). Kanser tarama testi yaptırmış olan hastalarda başvuru, tanı ve tedavi süreleri daha uzun olup bu fark sadece tanı süresi için istatistiksel olarak anlamlıdır (p<0,05). Kanser tarama testlerini bilme ve yaptırma oranları kadınlarda, sigara içmeyenlerde ve sağlıklı beslenenlerde istatistiksel olarak anlamlı düzeyde daha yüksek bulunmuştur (p<0,05). Soygeçmişinde kanser öyküsü olan hastalarda kanser tarama testlerini bilme ve yaptırma oranları daha yüksek olup bu fark yalnızca bilme durumu için istatistiksel olarak anlamlıdır (p<0,05). Kanserlerin sık görülen belirti ve bulguları, tanı ve tedavi süreçleri, başvuru, tanı ve tedavi süreçlerinde gecikmenin olası kötü sonuçları ve kanser tarama testleri konularında bireylerin farkındalığını ve bilgi düzeyini arttırmak için sağlık çalışanlarında kapsayan toplum tabanlı müdahalelere ihtiyaç vardır.