Unutmak ve hatırlamak: Uwe Timm'in eserlerinde geçmişi yaşamak

Bu çalışmanın amacı, Çağdaş Alman Yazarı Uwe Timm'in "Morenga", "Sıcak Yaz" ve "Kardeşimin Gölgesinde" adlı romanlarında geçmişi toplumsal, kültürel ve kişisel bellek bağlamında incelemektir. Tezin giriş bölümünde, toplumsal, kültürel ve kişisel hafıza ile ilgili yapılan çalışmalara ve tezin amacına yönelik var olan sorular ve sorunlara değinilmiştir. Tezin birinci bölümünü unutma, geçmiş ve toplumsal hafıza gibi kavramlara ilişkin teoriler oluşturmaktadır. Bu bağlamda bu bölümde hafıza araştırmalarının en önemli isimlerinden olan Maurice Halbwachs, Pierre Nora, Aleida Assmann ve Jan Assmann'ın teorileri anlatılmış ve tez için önem teşkil edebilecek olan teoriler seçilmiştir. Tezin ikinci bölümünde edebiyatın, kolektif hafıza ve hatırlama için nasıl bir araca dönüştüğü tartışılmış ve edebiyatın, hatırlama edebiyatı bağlamında fonksiyon ve etkileri üzerinde durulmuştur. Yine aynı bölümde geçmişin çağdaş edebiyatta nasıl ortaya çıktığı ve nasıl kullanıldığı gösterilmeye çalışılmıştır. Tezin üçüncü bölümünü Uwe Timm'in seçilmiş olan "Morenga", "Sıcak Yaz" ve "Kardeşimin Gölgesinde" adlı romanları oluşturmaktadır. 1974 basımlı "Sıcak Yaz" romanında yazar 68'li yıllarda Hamburg ve Münih'te gerçeklesen başkaldırının nasıl yaşandığını, üniversite öğrencisi olan Ullrich'in 68' olaylarında nasıl bir eylemciye dönüştüğünü ele almakta, Ullrich'in ve bu bağlamda Alman gençliğinin yasadığı sancılı sürece, özgürleşme isteğine, sokak çatışmalarına, Vietnam savaşına olan tutumuna ışık tutmaktadır. Uwe Timm geçmişi, yani 68 kuşağını, olayların hemen ardından kaleme alarak geçmişin gerçek ve kurgusal hikâyelerini bir arada vermektedir. 1978 basımlı "Morenga" tarihe tanıklık eder nitelikte bir roman örgüsü sunmaktadır. Bu romanında 1904 yılında Almanya'nın Güney Afrika sömürgesi Namibya'da işgalci Almanlar ve yerli Herero ve Hotantolar arasındaki savaşı kaleme alan yazar, okura bugün özgürlüğüne kavuşmuş olan Namibya'nin ve diğer yerlerde halen sürmekte olan gerilla savaşlarının hikâyesini anlatmakta ve bütün bu olaylara farklı bir pencereden bakmamızı sağlamaktadır. Bu romanında geçmişle olan bağı göz önüne alındığında yazarın 1978'in penceresinden 1904 yılına ışık tuttuğu görülmektedir. Timm'in 2003 yılında yayınlanan "Kardeşimin Gölgesinde" adlı yarı otobiyografik eserinde Rusya cephesinde ölen ağabeyi Karl-Heinz'ın ardında bıraktığı mektupların ve güncenin satırları arasından, Nazi yanlısı olmayı sorgulanmaktadır. Eser daha çok suç, vicdan, kişisel ile ulusal tarih ve Almanların toplumsal belleğiyle hesaplaşmanın kitabı niteliğindedir. 1943 Almanya'sını 2003'ün ışığıyla aydınlatan yazar, bu eseriyle de anı edebiyatına büyük bir katkıda bulunmuştur. Yukarıda sözü geçen ve tezde incelenmiş olan romanlara en iyi ışık tutan teoriler seçilmiş ve mercek altına alınmıştır. Romanlar, üzerinde durulan teoriler açısından incelenmiş ve bütün bu kavramların romanda kültür bilimsel ve edebiyat bilimsel bağlamda nasıl ortaya çıktıkları araştırılmıştır. Tezin dördüncü bölümünde edebiyat ve teori ilişkisi üzerinde durulmuş ve teorilerin edebiyatı açıklayan birer araç olmadıkları ortaya çıkmıştır. Teoriler ve edebiyat eserleri birbirlerini çift yönlü olarak aydınlatmaktadır. Fakat edebi eser dinamik ve canlı olması nedeniyle her zaman teorilerin önünde gelmektedir. Çalışmanın son bölümünü oluşturan sonuç bölümünde ise kısa bir özet oluşturularak ne gibi konulara değinildiğinin ve ne tür sonuçlara ulaşıldığının bir değerlendirmesi yapılmaktadır.